Elephant Population Monitoring in KKNP
การสำรวจและประเมินประชากรช้างป่า
ปัจจุบัน สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ดำเนินกิจกรรมสำรวจ ติดตาม และประเมินสถานภาพ ประชากรช้างเอเชีย (Asian Elephant) เพื่อการอนุรักษ์ในพื้นที่เป้าหมายหลัก คือ อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
การสำรวจและประเมินประชากรช้างป่าในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
Asian Elephant Population Monitoring
in Kaeng Krachan National Park
กิจกรรมการสำรวจและประเมินสถานภาพประชากรช้างป่า เป็นอีกหนึ่งความพยายามในการอนุรักษ์ผืนป่าแก่งกระจานโดยใช้สัตว์ป่าเป็นศูนย์กลาง ตามหลักการคัดเลือกชนิดพันธุ์สัตว์ป่า (Living landscape) ซึ่งทำให้สามารถวางแผนการอนุรักษ์ได้อย่าง ครอบคลุม โดยสามารถเข้าถึงปัญหาและจัดการได้อย่างตรงจุด และเน้นการวางแผนโดยใช้การใช้แผนภูมิการจัดการอนุรักษ์ (Conceptual Model) เพื่อจัดลำดับความสำคัญของการอนุรักษ์ ช่วยให้เกิดความชัดเจนของเป้าหมายโครงการ วัตถุประสงค์ของการอนุรักษ์ ความเชื่อมโยงของภัยคุกคาม และมาตรการอนุรักษ์ตามความเร่งด่วน แผนภูมิอนุรักษ์นี้มีตั้งแต่แบบเรียบง่ายจนถึงแผนภูมิที่มีความซับซ้อนสูง โดยประกอบไปด้วยองค์ประกอบที่เชื่อมโยงกันได้แก่ เป้าหมาย วัตถุประสงค์ ภัยคุกคาม และมาตรการการอนุรักษ์ เป็นเครื่องนำทาง
แผนภูมิการจัดการอนุรักษ์ช้างป่าในผืนป่าแก่งกระจาน
กิจกรรมการสำรวจและประเมินประชากรช้างป่าในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน เกิดขึ้นภายใต้โครงการการสำรวจช้างเอเชียและการลดปัญหาขัดแย้งคนกับช้างป่า ในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ประเทศไทย (Asian Elephant Surveys and Human-Elephant Conflict Mitigation in Kaeng Krachan National Park, Thailand) ที่สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ได้ดำเนินการอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2547 จนถึงปัจจุบัน ทั้งนี้ ในเบื้องต้น มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเกี่ยวกับ พฤติกรรม ประชากรของช้างเอเชียในแต่ละพื้นที่ ที่มีปฏิสัมพันธ์กับชุมชน เพื่อนำไปสู่แนวทาง หรือมาตรการในการบรรเทาปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างเป็นหลัก
แผนที่แสดงการกระจายของช้างป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
การสำรวจประชากรช้างป่าโดยใช้เทคนิคทางชีวโมเลกุล (การเก็บสารพันธุกรรมจากมูลช้าง)
Elephant Population Survey using molecular techniques (fecal DNA Sample Collection)
กิจกรรมการสำรวจและประเมินประชากรช้างป่าในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ในระยะต่อมานำไปสู่การประเมินประชากรช้างป่าโดยใช้เทคนิคทางชีวโมเลกุล (การเก็บสารพันธุกรรมจากมูลช้าง) Elephant Population Survey using molecular techniques (fecal DNA Sample Collection) ซึ่งเป็นการศึกษาการใช้สารพันธุกรรมเป็นเกณฑ์พื้นฐานเพื่อใช้ในการศึกษาเรื่องเทคนิคการจับซ้ำ (capture-recapture) ในขั้นแรกต้องเก็บตัวอย่างที่มีสารพันธุกรรม (DNA) จากแต่ละพื้นที่ จากนั้นสกัด DNA ออกมา ผ่านกระบวนการเพิ่มปริมาณสารพันธุกรรมที่ตำแหน่งยีนไมโครแซตเทลไลท์ต่างๆ กัน อย่างไรก็ตามส่วนอื่นๆที่เป็นส่วนของเครื่องหมายทางพันธุกรรม (Molecular marker) เช่น ความผันแปรของนิวคลีโอไทด์สายเดี่ยวก็อาจถูกนำมาพิจารณาประกอบกัน ลักษณะทางพันธุกรรมที่ตรงกันนั้นจะเป็นตัวพิจารณาว่ามาจากสิ่งมีชีวิตตัวเดียวกันหรือไม่ และต่อไปจะถูกจำแนกในกรณีที่เกิดการพบซ้ำอีก หลังจากนั้นวิเคราะห์ข้อมูลตามกรอบขั้นตอนเทคนิคการจับซ้ำต่อไป
การศึกษาเรื่องขนาดประชากรสัตว์ป่า นั้นมีความจำเป็นในการอนุรักษ์สัตว์ป่า เพื่อประเมินศักยภาพของพื้นที่ในการรองรับขนาดประชากรสัตว์ป่า สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าได้เริ่มขั้นตอนการสำรวจประชากรช้างป่าเพื่อประเมินการกระจาย และประเมินขนาดประชากรในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน โดยใช้สารพันธุกรรมจากมูลช้างประยุกต์ใช้กับเทคนิคการจับซ้ำ (capture-recapture) ตั้งแต่ปี 2550 การวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการจะช่วยให้เราสามารถจำแนกตัวช้างได้จากลักษณะเฉพาะทางพันธุกรรม (genetic fingerprints) นอกจากนี้ข้อมูลที่ได้จากการวิเคราะห์โดยใช้เทคนิคการจับซ้ำจะทำให้สามารถทราบถึงสัดส่วนเพศของโครงสร้างประชากร ส่วนของโครงสร้างอายุประชากรนั้นสามารถวิเคราะห์ได้จากข้อมูลขนาดก้อนมูลช้าง
ติดตามรายละเอียด และกิจกรรมที่เกี่ยวข้องได้ที่นี่ >>
- ผืนป่าแก่งกระจาน
- ช้างเอเชีย : สถานภาพ ถิ่นอาศัย และบทบาทเชิงนิเวศวิทยา
- หลักการคัดเลือกชนิดพันธุ์สัตว์ป่า (Living landscape)
- โครงการการสำรวจช้างเอเชีย และการลดปัญหาขัดแย้งคนกับช้างป่า ในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
- กิจกรรมการอนุรักษ์ประชากรจระเข้น้ำจืดในผืนป่าแก่งกระจาน