แนวทางการอนุรักษ์ช้างป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานและการจัดการปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้าง ครั้งที่ 4

วันที่  7  ธันวาคม  พ.ศ.  2555

ณ ศูนย์ข้อมูลอนุรักษ์ช้างป่าแก่งกระจาน  ต.ห้วยสัตว์ใหญ่  อ.หัวหิน  จ.ประจวบคีรีขันธ์

1

อุทยานแห่งชาติแก่งกระจานและสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า ( WCS ) ประเทศไทย ได้ร่วมกันดำเนินโครงการวิจัยและอบรมเพื่อการอนุรักษ์พื้นที่และสัตว์ป่า มาตั้งแต่ปี พ.ศ.2543 เป็นการสำรวจติดตามสัตว์ป่าเพื่อการอนุรักษ์พื้นที่อุทยานแห่งชาติแก่งกระจานขึ้นโดยอาศัยการสำรวจติดตามประชากรสัตว์ป่าอย่างเป็นระบบภายในพื้นที่โครงการดังกล่าวศึกษาในเรื่องการแพร่กระจายของเสือโคร่งและเหยื่อของเสือโคร่งในพื้นที่หลายแห่งของอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน พร้อมไปกับการพัฒนาศักกายภาพของทีมงานฝ่ายวิชาการ ในขณะเดียวกัน ก็ได้มีโครงการเก็บข้อมูลเพื่อแก้ไขปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้าง กรณีช้างป่าออกมากินและทำลายพืชผลทางการเกษตรในพื้นที่เกษตรกรรม ในบริเวณพื้นที่ทางตอนใต้ของอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานอย่างเป็นวิทยาศาสตร์ โดยได้มีการสำรวจข้อมูลปัจจับทางด้านนิเวศวิทยาที่มีผลต่อการกระจายของช้างป่าได้แก่โป่งและแหล่งน้ำในบริเวณดังกล่าว พร้อมกับการสำรวจเก็บข้อมูลรูปแบบการออกมากินและทำลายพืชผลการเกษตรและความเสียหาย ทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นจากช้างป่าต่อผลผลิตเกษตรกรรม เพื่อจะได้นำมาประมวลผล หาสาเหตุการที่ช้างป่าออกมาหากินในพื้นที่เกษตรกรรม และหาแนวทางการแก้ปัญหาที่เหมาะสมและเป็นมาตรฐานร่วมกันกับชุมชนที่อาศัยอยู่รอบพื้นที่อุทยานฯ

การประชุมเชิงปฏิบัติการฯ ในครั้งนี้ สืบเนื่องมาจากการประชุมฯ ครั้งแรกเมื่อวันที่  21 พฤษภาคม พ.ศ. 2552 และครั้งที่ 2  เมื่อวันที่  21  พฤษภาคม พ.ศ. 2553  และครั้งที่ 3  เมื่อวันที่  21 พฤษภาคม พ.ศ. 2554  และต่อเนื่องครั้งนี้เป็นครั้งที่ 4  เมื่อวันที่  7 ธันวาคม พ.ศ. 2555   ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นสร้างเครือข่ายอนุรักษ์ช้างป่าและการจัดการปัญหา ที่เกิดขึ้นจากการประชุมฯ ทำให้ได้การแลกเปลี่ยนแนวทางและหาวิธีการลดปัญหา ที่เหมาะสมในชุมชน ในการแก้ไขปัญหาที่เกิดจากช้างป่า โดยการใช้แนวรั้วสัญญาณเตือน และหอเฝ้าระวัง และเครือข่ายในชุมชนเฝ้าระวังช้างป่าในเวลากลางคืน  ซึ่งขณะนี้มีความก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง ผนวกกับการที่ทาง สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า ( WCS ) ประเทศไทย อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยสัตว์ใหญ่ และชุมชนในพื้นที่โดยรอบ ได้ร่วมกันสร้างศูนย์ข้อมูลอนุรักษ์ช้างป่าแก่งกระจานขึ้มมาใหม่ เพื่อ ให้เป็นศูนย์กลางการประสานงาน จึงเป็นโอกาสดี ที่เหมาะสมที่จะแลกเปลี่ยนหารือกัน และนำเสนอความก้าวหน้าการดำเนินงาน ของทาง สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าฯ และอุทยานแห่งชาตแก่งกระจาน และ ผู้นำชุมชน  หน่วยงานต่างๆ

การประชุมเชิงปฏิบัติการฯ ในครั้งนี้ สืบเนื่องมาจากการประชุมฯ ครั้งแรกเมื่อวันที่  21 พฤษภาคม พ.ศ. 2552 และครั้งที่ 2  เมื่อวันที่  21  พฤษภาคม พ.ศ. 2553  และครั้งที่ 3  เมื่อวันที่  21 พฤษภาคม พ.ศ. 2554  และต่อเนื่องครั้งนี้เป็นครั้งที่ 4  เมื่อวันที่  7 ธันวาคม พ.ศ. 2555   ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นสร้างเครือข่ายอนุรักษ์ช้างป่าและการจัดการปัญหา ที่เกิดขึ้นจากการประชุมฯ ทำให้ได้การแลกเปลี่ยนแนวทางและหาวิธีการลดปัญหา ที่เหมาะสมในชุมชน ในการแก้ไขปัญหาที่เกิดจากช้างป่า โดยการใช้แนวรั้วสัญญาณเตือน และหอเฝ้าระวัง และเครือข่ายในชุมชนเฝ้าระวังช้างป่าในเวลากลางคืน  ซึ่งขณะนี้มีความก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง ผนวกกับการที่ทาง สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า ( WCS ) ประเทศไทย อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยสัตว์ใหญ่ และชุมชนในพื้นที่โดยรอบ ได้ร่วมกันสร้างศูนย์ข้อมูลอนุรักษ์ช้างป่าแก่งกระจานขึ้มมาใหม่ เพื่อ ให้เป็นศูนย์กลางการประสานงาน จึงเป็นโอกาสดี ที่เหมาะสมที่จะแลกเปลี่ยนหารือกัน และนำเสนอความก้าวหน้าการดำเนินงาน ของทาง สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าฯ และอุทยานแห่งชาตแก่งกระจาน และ ผู้นำชุมชน  หน่วยงานต่างๆ

วัตถุประสงค์

1.เพื่อให้เป็นเวทีกลางเพื่อการพูดคุยแลกเปลี่ยนประสบการณ์ในเรื่องอนุรักษ์ช้างและการจัดการปัญหาระหว่างคนกับช้างป่าในชุมชนที่ได้รับผลกระทบ และองค์กร ภาครัฐ และองค์กรอิสระ
2.เพื่อหาแนวทาง ร่วมกันในการแก้ปัญหา ทั้งในระยะสั้น และในระยะยาว
3.เพื่อสร้างความเข้าใจอันดี และถูกต้องในการอนุรักษ์ช้างป่า
4.เพื่อสร้างเครือข่ายในการทำงานอนุรักษ์ช้างและแก้ปัญหาความขัดแย้งที่เกิดจากช้างป่ากับคน ให้ลดปัญหาได้อย่างยั่งยืน

ผู้รับผิดชอบ

1.อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
2.สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า ( WCS ) ประเทศไทย
3.องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยสัตว์ใหญ่ องค์บริหารส่วนตำบลหนองพลับ องค์บริหารส่วนตำบลบึงนคร องค์การบริหารส่วนตำบลป่าเด็ง

กลุ่มเป้าหมาย

ชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาที่ช้างป่าออกมาบุกกิน ทำลายพืชผลการเกษตร

เนื้อหา

แนวคิดเกี่ยวกับการอนุรักษ์ช้างและการจัดการสัตว์ป่า

ความก้าวหน้าการจัดการปัญหาระหว่างคนกับช้าง

ความก้าวหน้าของข้อมูลทางวิชาการในการประเมิณผลความเสียหายและมาตรการบรรเทาปัญหา

รายละเอียดการประชุม

นายอำเภอหัวหินให้เกียรติมาร่วมแป็นประธานเปิดประชุมเชิงปฏิบัติการ ฯ  กล่าวถึงความสำคัญการประชุมครั้งนี้ว่าจากที่ได้รับทราบข้อมูลจากพื้นที่นั้นการแก้ไขปัญหาระหว่างคนกับช้างป่า ให้สำเร็จนั้นคำตอบไม่ได้มีที่แท้จริง ไม่อยากให้ถามว่าใครมาอยู่ก่อนหรืออยู่หลัง หรือไม่อยากให้ถามว่าเลือกช้างหรือเลือกคน อยากให้คิดว่าเราจะหาแนวทางอยู่ร่วมกันอย่างไรกับช้างให้มีความสุข นั่นหมายถึงให้ใช้ทฤษฎีการอยู่ร่วมกัน  เพราะพฤติกรรมช้างป่าในพื้นที่นี้อยู่ร่วมกับคนได้

2

กล่าวเปิดการประชุมเชิงปฏิบัติการ ฯ  โดย  นายพรชัย ถมกระจ่าง   นายอำหัวหิน  อ.หัวหิน  จ.ประจวบคีรีขันธ์

3

นายชัยวัฒน์  ลิ้มลิขิตอักษร    หัวหน้าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน กล่าวรายงาน

4

ดร. อนรรฆ   พัฒนวิบูลย์   ผู้อำนวยการสมาคมอนุรักษ์ป่า ( WCS ) ประเทศไทย กล่าวรายงาน

5

นายมนูญ  ปลิวสูงเนิน   นักวิจัยประจำโครงการฯ  สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS ) ประเทศไทย

นำเสนอด้านข้อมูลวิชาการ ที่ทางสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าฯ  ได้ร่วมดำเนินงานในพื้นที่ต่างๆ

6

7

แสดงภาพแผนที่พื้นการทำงาน และร่วมกิจกรรมการอนุรักษ์ ของอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน

8

9

แสดงภาพสัตว์ป่าต่าง และ ที่เป็นสัตว์ป่าชนิดพันธุ์ที่เป็นตัวแทนป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน

10

11

แสดงภาพข้อมูล การสำรวจ ทั้งผืนป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน

12

13

แสดงภาพแผนที่   งานลาดตระเวน  และข้อมูลช้างป่าและปัญหาความขัดแย้ง  ช้างป่า-คน

14

15

ภาพแสดงหน่วยงานที่ทำงานอนุรักษ์ช้างป่า ในประเทศไทย และการติดตามสถานการณ์ ช้างป่า

16

17

ภาพแสดง  ความเสียหายที่เกิดจากช้างป่า

18

19

ภาพแสดง ความเสียหาย และพฤติกรรมที่เปลี่ยนของช้างป่า

20

21

22

ภาพแสดง ความเสียหาย พืชผล และทรัพย์สิน  และแผนที่การกระจายของช้างป่า

23

ภาพแสดง ภัยคุกคามช้างป่า

นายมนูญ ปลิวสูงเนิน   กล่าวต่อว่า
สถานการณ์ช้างป่า ในประเทศไทย มีพื้นที่ ที่ช้างป่าอาศัยอยู่ 50 แห่ง อย่างน้อย 20 ที่มีปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้าง กรณีช้างออกมาบุกกินและทำลายพืชผลทางการเกษตร และทรัพย์สินอื่นๆ  จึงจะเห็นว่า สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า เข้ามาศึกษาข้อมูลในพื้นที่แห่งนี้ นาน หลายปี  และหลายคนคงคิดว่าสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าฯ ทำงานในพื้นที่อยู่นานแต่ก็ยังแก้ไขปัญหายังไม่ได้ แต่ยังมีหลายสิ่งที่ยังต้องทำการศึกษาข้อมูลให้ครบ  การติดตามสถานการณ์ช้างในพื้นที่นี้ยังมีความสำคัญกับการจัดการปัญหา และปัญหารูปแบบต่างๆในพื้นที่ เช่นตำบลห้วยสัตว์ใหญ่ ตำบลป่าเด็ง ก็ยังให้เห็นอย่างต่อเนื่อง และในบางพื้นที่ช้างเริ่มเปลี่ยนพฤติกรรม อย่างเช่นเหตุการณ์ชาวบ้านที่ หมู่ 3 ต.ป่าเด็ง  เปิดประตูออกมาก็พบช้างป่าที่หน้าบ้านและช้างวิ่งเข้าหา ชนประตูบ้านพังเสียหาย  จากนั้นชาวบ้านแจ้งทีมเจ้าหน้าที่ลาดตระเวนเฝ้าระวังอุทยานฯ มาช่วยผลักดันให้ช้างกลับคืนป่าได้ทันจึงไม่ได้รับอัตราย  งานอนุรักษ์ช้าง ขณะนี้สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าฯ และอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน กำลังทำทะเบียนประวัติช้างป่า เพื่อจะได้ใช้จำแนกช้างป่าให้ทุกคนได้ทำความเข้าใจตรงกัน ว่าตัวไหน และจะได้ตั้งชื่อไว้เพื่อง่ายต่อการสำรวจติดตามช้างป่า ร่วมไปถึงมีการสำรวจเก็บข้อมูล DNA ช้างป่าแก่งกระจาน   เพื่อช่วยแก้ปัญหาที่นอกเหนือจากที่ช้างออกมากินทำลายพืชผลทางการเกษตร เป็นการเคลื่อนที่ของช้าง  อย่างเช่นช้างพลายบุญมี  ที่มีข้อมูล แล้ว  เพื่อลดหรือการบรรเทาปัญหาฯ ในเบื้องต้น ที่ทีมเจ้าหน้าลาดตระเวนเฝ้าระวังช้างป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน  ทำงานได้ผลดี ทำงานมากกว่า 20 คืนต่อเดือน และทีมสำรวจข้อมูลช้างในบริเวณพื้นที่  ทำให้ทราบข้อมูลการกระจายและการเคลื่อนที่ของช้างป่า มีประโยชน์ต่อการจัดการปัญหาฯ อีกทาง  และแนวการอนุรักษ์ช้างและการจัดการปัญหาระหว่างคนกับช้าง

แนวทางการป้องกันและบรรเท่าปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างป่าและการพัฒนาแนวรั้วช้าง ในพื้นที่ทั้ง 4 ตำบล

24

นายทองใบ  เจริญดง  ผู้เชี่ยวชาญภาคสนาม  สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า ( WCS )  ประเทศไทย


25

แสดง ภาพการมีส่วนร่วมเพื่อทำความเข้าใจร่วมกัน ในแนวทางการจัดการปัญหาระหว่างคนกับช้างป่า

ขออธิบายในรายละเอียดของภาพ รูปแบบขั้นที่ 1 ติดตั้งสัญญาณเตือนตามแนวขอบป่า ชั้นที่ 2 ปลูกต้นสน รูปแบบ สลับฟันปลา ห่างกัน 1 เมตร 5-8 ชั้นแถว ชั้นที่ 3 ให้มีถนนตรวจการ ชั้นที่ 4 สร้างหอเฝ้าระวังช้าง โดยให้ชุมชนเข้ามาร่วมกันเฝ้าระวังยามค่ำคืน สัณญาณเตือนจะช่วยเดือนขณะช้าวเดินผ่านเข้ามายังแปลงเกษตรกรรม ทำให้ชุมชนที่เฝ้าระวังรู้แล้วช่วยกันผลักดันให้ช้างกลับเข้าป่าอย่างปลอดภัย จะช่วยลดปัญหาได้ในระดับหนึ่ง

26

27

28

ภาพจำลอง การพัฒนา แนวรั้วป้องกันบรรเทาปัญหาคนกับช้างป่า (โมเดล)


ภาพแนวทางการอนุรักษ์ช้างและป้องกันบรรเทาปัญหาระหว่างคนกับช้าง ของผู้นำ 4 ตำบล

29

นางสุนันทา  พิมพ์ไทย   นายกองค์การบริหารส่วนตำบลห้วยสัตว์ใหญ่


30

นายอนุศักดิ์  นามเพิง   เลขานุการ นายก อบต.หนองพลับ


31

รองนายก อบต.ป่าเด็ง   กล่าวในที่ประชุมเชิงปฏิบัติการ


32

นายนพเก้า  แซ่ย้ง  รองนายก อบต.บึงนคร


33

อดีต สจ.ลำยอง   พูลนำเภา  ประธานอนุรักษ์ช้างห้วยสัตว์ใหญ่ตัวแทนผู้ใหญ่บ้าน หมู่ที่ 9 ต.ห้วยสัตว์ใหญ่


34

นายชำนาญ มีชัย กำนันตำบลห้วยสัตว์ใหญ่


สรุปย่อ กำหนดการ การประชุมเชิงปฏิการแนวทางการอนุรักษ์ช้างป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานและการจัดการปัญหาระหว่างคนกับช้าง ครั้งที่ 4 ระหว่างวันที่  7 ธันวาคม พ.ศ. 2555  ณ.ศูนย์ข้อมูลอนุรักษ์ช้างป่าฯ  ต.ห้วยสัตว์ใหญ่  อ.หัวหิน จ.ประจวบฯ

ช่วงเช้า เป็นพิธีการ ทางสงฆ์  ทำบุญใส่บาตรพระสงฆ์  9 รูป เช้า มีผู้เข้าร่วมพิธี จากอำเภอหัวหิน อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน อบต.ห้วยสัตว์ใหญ่ ชุมชน  สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าฯ และจากนั้นเป็นการลงทะเบียน ของผู้เข้าร่วมประชุม มีผู้เข้าร่วมประชุม จำนวน 156 คน  และได้รับเกียรติจากนายอำเภอหัว มาร่วมพิธีเปิดประชุม และมีหัวหน้าอุทยานฯ ผู้อำนวยการสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า ร่วมกล่าวรายงาน  ช่วงต่อมาหัวหน้าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานนำเสนอรายงานแนวทางการอนุรักษ์ช้างป่าของอุทยานฯ  และผู้อำนวยการ ตัวแทนจากสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทษไทย รายงานผลงานแนวทางการอนุรักษ์ช้างป่าและการติดตามสถานการณ์และแนวทางทางการจัดการปัญหาระหว่างคนกับช้างป่าในพื้นที่ทั้ง 4 ตำบล  และตัวแทนจากผู้นำชุมชน ทั้ง 4 ตำบลที่อยู่รอบป่าอุทยานฯ รายงานผลความก้าวหน้ามาตรการป้องกันบรรเทาปัญหาระหว่างคนกับช้างป่า ระหว่างการประชุม ได้มีการแลกเปลี่ยนกันอย่างต่อเนื่อง เพื่อหาแนวทางแก้ไขปัญหา ฯ ดังกล่าวร่วมกัน แล้ว บางชุมชนมีคำถามเกี่ยวกับงานในป่าอุทยานฯที่อุทยานฯรับผิดชอบ ก็ได้หัวหน้าอุทยานฯตอบคำถามให้เกิดประโยชน์  และส่วนใหญ่เห็นชอบในมาตรการพัฒนาแนวรั้วช้าง ป่า ที่ทางองค์การบริหารส่วนตำบลห้วยสัตว์ใหญ่  อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน และชุมชนร่วมกัน สร้างขึ้นที่ เป็นแบบอย่าง โดยได้รับการสนับสนุน และแนวทางจากสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าฯ ที่เป็นศูนย์กลางประสานงานด้านข้อมูลวิชาการ เพื่องานอนุรักษ์ช้างและลดปัญหาระหว่างคนกับช้างป่า ที่ทำงานในพื้นที่นี้มาหลายปี  หลังจากพักทานอาหารว่าง  ได้มีการพูดคุยกันต่อ จนถึงช่วงเที่ยงคณะผู้เข้าร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการอนุรักษ์ช้างฯ  นำโดยนายอำเภอหัวหิน หัวหน้าอุทยานฯ ผู้อำนวยการสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าฯ นายก อบต ห้วยสัตว์ใหญ่  อบต.หนอลพับ อบต.บึงนคร  อบต.ป่าเด็ง พร้อม ชุมชน ตำรวจ ทหาร ได้ร่วมทำกิจกรรม เทเสาแนวรั้วช้าง ที่ชุมชนตำบลห้วยสัตว์ใหญ่ เจ้าหน้าที่อุทยานแห่งแก่งกระจาน จัดเตรียมไว้ บริเวณแนวรั้วฯ หอเฝ้าระวังช้างป่า หอ 6   เมื่อ  เสร็จเรียบร้อยดีแล้ว จากนั้นคณะนำโดยนายอำเภอหัวหิน ผู้อำนวยการสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าฯ นายก อบต.ห้วยสัตว์ใหญ่ พร้อมผู้นำชุมชน ทั้งหมด เดินทางกลับมาร่วมรับประทานอาหารเที่ยง  ณ.ศูนย์ข้อมูลอนุรักษ์ช้างป่าแก่งกระจาน  ต.ห้วยสัตว์ใหญ่ จากนั้นแล้วแยกย้ายกันกลับบ้าน โดยสวัสดิภาพ

ผลที่คาดว่าจะได้รับในการประชุมเชิงปฏิบัติการแนวทางการอนุรักษ์ช้างและการจัดการปัญหาระหว่างคนกับช้างป่า  ครั้งที่ 4

-เป็นเวทีเพื่อรายงานผลความก้าวหน้า ในการดำเนินงาน จากการประชุมเชิงปฏิบัติการ ครั้งที่ 3

-ได้ข้อสรุปแต่ละประเด็นที่ตั้งไว้ในเบื้องต้น

-เกิดความรู้ความเข้าใจในแนวทางการอนุรักษ์ช้างและการจัดการปัญหาระหว่างคนกับช้าง โดยการสร้างเนวรั้วมาตรฐาน หอเฝ้าระวัง  และการมีส่วนร่วมของชุมชนในการเฝ้าระวังช้างป่า

-เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การทำงานร่วมกัน ระหว่างชุมชน ภาครัฐ และภาคเอกชน

-เกิดเครื่อข่ายในการอนุรักษ์ช้างป่า ในพื้นที่ชุมชนโดยอยู่รอบพื้นที่ป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน