ป่าแม่วงก์ ผืนป่าสำคัญของป่าใหญ่ผืนสุดท้าย

อุทยานแห่งชาติแม่วงก์ มีเนื้อที่ ประมาณ 558,000 ไร่ หรือ 890 ตารางกิโลเมตร เป็นส่วนหนึ่งของผืนป่าที่ดีที่สุดที่เหลืออยู่ในประเทศไทย คือผืนป่าตะวันตก ซึ่งเป็นผืนป่าอนุรักษ์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่ง ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีพื้นที่รวมกันถึง 11.7 ล้านไร่ หรือ 18,000 ตารางกิโลเมตร และอุทยานแห่งชาติแม่วงก์ ยังเป็นเสมือนเกราะป้องกันผืนป่ามรดกโลก คือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง เพราะมีพื้นที่ต่อเนื่องกับป่าห้วยขาแข้ง ซึ่งปัจจุบัน เป็นความหวังในระดับนานาชาติ ในการฟื้นฟูประชากรเสือโคร่ง ตลอดจนถึงสัตว์ป่าที่อยู่ในภาวะถูกมนุษย์คุกคามอื่นๆ เช่น ช้างป่า วัวแดง กระทิง กวางป่า นกเงือกคอแดง สมเสร็จ และอีกมากมายหลายชนิด

เมื่อมองย้อนหลังไปประมาณ 30 ปี ก่อนที่ทางราชการจะประกาศพื้นที่เป็นอุทยานแห่งชาติ และอพยพชุมชนชาวเขาหลายชุมชนออกจากป่าแม่วงก์ โดยจัดสรรค์ที่ทำกินให้นอกเขตอุทยานฯ ราษฎรที่อาศัยอยู่กลางป่าแม่วงก์ในยุคนั้น ทำไร่ ทั้งไร่ถาวร และเลื่อนลอย ล่าสัตว์ ตัดไม้ จนกระทั่งพื้นที่หลายส่วนของป่าแม่วงก์มีสภาพเสื่อมโทรม ซึ่งปัจจุบันยังคงหลงเหลือร่องรอยการถูกใช้ประโยชน์อย่างหนักในอดีตที่พบเห็นได้ชัดเจน เช่น สภาพป่าไร่ร้างขนาดใหญ่บนเขาสูงรอยต่อกับป่าอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก สภาพตอไม้เก่าๆ โดยเฉพาะตอไม้สัก หลงเหลือกระจัดกระจายบริเวณป่าที่ราบริมลำน้ำแม่วงก์ ซึ่งชาวบ้านเรียกว่า ห้วยแม่เรวา และสภาพสัตว์ป่าขนาดใหญ่ที่ถูกพรานล่าจนสูญพันธุ์ หรือเกือบสูญพันธุ์ เช่น ช้างป่า วัวแดง ที่แทบหมดสิ้นจากป่าแม่วงก์ ส่วนบริเวณแก่งหินริมลำห้วยแม่เรวา ที่มีชื่อว่า “ลานนกยูง” ไม่มีแม้แต่เงา หรือเสียงร้องของนกยูงเลย จนกระทั่งมีโครงการฟื้นฟูประชากรนกยูงเกิดขึ้นเมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมา

สัตว์ป่า กำลังฟื้นชีวิตชีวา ให้กับป่าแม่วงก์
ป่าแม่วงก์วันนี้ สัตว์ป่าที่สำคัญหลายชนิด กำลังกลับฟื้นคืนมาอย่างเห็นได้ชัด ทั้งนี้ เป็นผลสำเร็จของการดูแลรักษา และการฟื้นฟูประชากรสัตว์ป่า และที่สำคัญคือการพิทักษ์รักษาความต่อเนื่องของป่าแม่วงก์กับผืนป่าใหญ่ คือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง และผืนป่าตะวันตก ทำให้สัตว์ป่าเคลื่อนย้ายจากป่าสมบูรณ์ มาสู่บริเวณพื้นที่ฟื้นฟูของป่าแม่วงก์โดยธรรมชาติ ในวันนี้ เมื่อเดินตามเส้นทางเดินป่าตั้งแต่หน่วยพิทักษ์อุทยานแม่เรวา จากบริเวณช่องเขาที่อาจจะกลายเป็นสันเขื่อนแม่วงก์ เราจะพบนกยูงไทย ที่ทางกรมอุทยานฯ เพาะเลี้ยงและนำกลับคืนสู่ธรรมชาติ กำลังตั้งประชากรได้ และเริ่มกระจายพันธุ์ ส่งเสียงร้อง ฟื้นชีวิตให้กับ “ลานนกยูง” อีกครั้ง บริเวณเนินทรายกลางลำน้ำ หาดทราย และป่าริมลำน้ำ ก็สามารถพบรอยกวางป่าที่ออกมาเล็มหญ้าระบัดที่ขึ้นอยู่อย่างหนาแน่นริมน้ำได้ไม่ยากเลย ตลอดจนยังสามารถพบ ร่องรอยของนากใหญ่ หมูป่า และ เก้ง เกือบตลอดทาง ซึ่งบริเวณนี้ เมื่อ 20 ปีก่อน คณะสำรวจสัตว์ป่าจากส่วนอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมป่าไม้ ที่ได้รับมอบหมายให้สำรวจบริเวณที่จะกลายเป็นอ่างเก็บน้ำแม่วงก์ ตามข้อเสนอสร้างเขื่อนแม่วงก์ของกรมชลประทานในขณะนั้น ระบุว่าน้ำจะท่วมพื้นที่ป่าประมาณ 18 ตารางกิโลเมตร โดยในรายงานของคณะสำรวจสัตว์ป่า ไม่พบร่องรอยกวางป่าในพื้นที่ที่จะกลายเป็นอ่างเก็บน้ำเลย ส่วนร่องรอยสัตว์ป่าอื่นๆ ในอดีตก็พบน้อยมาก แต่ในวันนี้ สัตว์ป่าที่กำลังฟื้นฟูเพิ่มพูนประชากรอย่างเห็นได้ชัด กำลังทำให้ระบบนิเวศของป่าแม่วงก์ กลับมาสมบูรณ์อีกครั้ง

หากสร้างเขื่อนแม่วงก์ สัตว์ป่าที่กำลังฟื้นฟูเหล่านี้ ก็ต้องสูญเสียแหล่งหญ้าและอาหารริมลำน้ำที่สำคัญ และถูกรบกวนนานับประการทั้งในระหว่างก่อสร้าง และภายหลังจากเขื่อนเสร็จแล้ว โดยที่เขื่อนจะนำไปสู่ปัญหาการล่าสัตว์ที่ควบคุมยาก เพราะเป็นการง่ายต่อพรานล่าสัตว์ที่จะใช้เรือ หรือแพ เข้าถึงพื้นที่ ได้อย่างสะดวก โดยสามารถเห็นตัวอย่างได้จากความเสื่อมโทรม และการสูญพันธุ์ของสัตว์ป่า ในบริเวณป่าที่มีอ่างเก็บน้ำเกิดขึ้นแทบทุกแห่งในประเทศไทย

ป่าสักธรรมชาติ กำลังฟื้นตัว
หลังจากเป็นอุทยานแห่งชาติมากว่า 2 ทศวรรษ ป่าแม่วงก์บริเวณริมห้วยแม่เรวา สภาพป่ากำลังฟื้นตัวอย่างเห็นได้ชัด ไม้ยืนต้นที่อยู่ในช่วงไม้หนุ่มขึ้นหนาแน่น โดยเฉพาะพื้นที่ที่เคยเป็นไร่เก่า ที่น่าประทับใจคือป่าสักธรรมชาติบริเวณริมห้วยแม่เรวา ที่เคยถูกตัดฟันอย่างหนักในอดีต ปัจจุบันต้นสักหลายต้นมีขนาดใหญ่โตจนบางต้นขึ้นคลุมตอไม้สักเดิม มองแล้วทำให้เห็นถึงวัฏจักรของการฟื้นฟูหลังการทำลาย หากให้โอกาสธรรมชาติ ส่วนไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ดั้งเดิมที่รอดพ้นจากการถูกตัดฟันในอดีต ก็ยังคงเห็นได้ตลอดทาง เช่น กะบาก เสลา แดง มะเฟืองช้าง อ้อยช้าง ตามเนินเขา และสันเขา ริมลำน้ำแม่เรวา เป็นป่าเต็งรังที่ยังมีโครงสร้างป่าที่สวยงาม หาดูได้ยากยิ่งในปัจจุบัน เวลาเดินผ่านไม้เต็ง หรือรัง ที่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางโตเกือบ 1 เมตร นับอายุคงเป็นร้อยปี และเห็นพื้นป่าปกคลุมไปด้วยกล้าไม้เต็ง รัง หนาแน่น ที่ขึ้นแซมหญ้าและต้นปรง มองแล้วรู้สึกสะท้อนถึงคุณค่าของป่าอนุรักษ์ที่ยังคงรักษาไม้ใหญ่มีค่า และป่างามเช่นนี้ ให้รอดพ้นจากพวกตัดไม้มาได้จนถึงทุกวันนี้ และคิดไปถึงว่าการรักษาป่ามิได้ล้มเหลวเสมอไป หากสามารถทำอย่างเข้มข้น และต่อเนื่อง ภายใต้อุทยานแห่งชาติ และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า

หากพื้นที่ส่วนนี้กลายเป็นเขื่อนแม่วงก์ นอกจากป่าที่มีระดับต่ำกว่าระดับ 200 เมตรจากระดับน้ำทะเล จะถูกน้ำท่วมหมดแล้ว ป่าที่อยู่ข้างเคียงอ่างเก็บน้ำก็จะถูกลักลอบตัดฟัน อย่างยากที่จะควบคุม ดังเช่นที่เกิดขึ้นกับอ่างเก็บน้ำทั้งขนาดเล็กและใหญ่เกือบทุกแห่งในประเทศ ไม้เต็ง รัง กะบาก ขนาดใหญ่ ใกล้อ่างเก็บน้ำ คงเป็นที่หมายปองของพวกทำไม้เถื่อนเป็นอันดับแรกๆ ป่าสักที่กำลังเติบโตฟื้นคืนมากว่า 20-30 ปี คงตกเป็นเป้าหมายอันดับต้นๆของพวกทำไม้เพื่อแปรรูปทำเฟอร์นิเจอร์เลยทีเดียว

แหล่งอนุรักษ์เสือโคร่งของโลก….ความหวังในระดับสากล
หลายคนคงไม่รู้ว่าสถานการณ์เสือโคร่งในโลก ตกอยู่ในภาวะวิกฤติใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง โดยที่ทั่วโลกมีเสือโคร่งเหลืออยู่ไม่เกิน 3,500 ตัว ส่วนในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เสือโคร่งได้สูญพันธุ์หรือลดจำนวนลงจนเข้าสู่ภาวะใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่งจากป่าธรรมชาติ ในเกือบทุกประเทศ สำหรับประเทศไทย ประเมินกันว่ามีเสือโคร่งเหลืออยู่ไม่เกิน 250 ตัว โดยที่แหล่งอนุรักษ์เสือโคร่งที่สำคัญที่สุดคือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง และผืนป่าตะวันตก ดังนั้นผืนป่าตะวันตกจึงได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานของรัฐ และองค์กรอนุรักษ์ในระดับชาติ และระดับนานาชาติหลายองค์กร ที่ช่วยสนับสนุนกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ในการรักษาผืนป่าตะวันตกให้คงความสมบูรณ์ เป็นผืนป่าใหญ่ ที่ยังคงความต่อเนื่องของระบบนิเวศต้นน้ำ ป่าไม้ และสัตว์ป่า โดยมีเป้าหมายที่สำคัญประการหนึ่งคือ การฟื้นฟูประชากรเสือโคร่ง และสัตว์ป่าขนาดใหญ่อื่นๆ เช่น ช้างป่า กระทิง วัวแดง กวางป่า ให้มีประชากรใกล้เคียงกับสภาพธรรมชาติดั้งเดิมในพื้นที่ที่ยังมีความหวัง และจากการดำเนินงานของกรมอุทยานแห่งชาติฯ โดยการสนับสนุนองค์กรอนุรักษ์ระดับนานาชาติ ได้เป็นที่ประจักษ์ว่าเสือโคร่งในป่าแม่วงก์กำลังฟื้นฟูอย่างชัดเจน โดยเสือโคร่งส่วนหนึ่งกระจายตัวมาจากเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง หากสามารถควบคุมการล่าสัตว์ป่าได้อย่างต่อเนื่องและจริงจังในป่าแม่วงก์ นักวิชาการสัตว์ป่าประเมินว่าอีกประมาณไม่เกิน 10 ปี อุทยานแห่งชาติแม่วงก์จะกลายเป็นอุทยานแห่งชาติที่มีประชากรเสือโคร่งและสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์อื่นๆ ชุกชุม และความชุกชุมของสัตว์ป่า จะเป็นปัจจัยสำคัญในการดึงดูดนักท่องเที่ยวมาสู่ป่าแม่วงก์ จนกระทั่งกลายเป็นแหล่งทำรายได้ให้กับคนท้องถิ่น และประเทศ ดังเช่นพื้นที่อุทยานแห่งชาติที่มีชื่อเสียงระดับโลกของประเทศอินเดีย ที่คนทั่วโลกเข้าไปท่องเที่ยวเพื่ออยากเห็นเสือโคร่ง ช้างป่า กระทิง กวางป่า และสัตว์ป่าหายากอื่นๆ

หากตัดถนนเป็นทางหลวงแผ่นดินเชื่อมระหว่างอำเภอคลองลาน และอำเภออุ้มผาง และสร้างเขื่อนแม่วงก์ จะทำให้ภาพฝันของการฟื้นฟูข้างต้นมลายหายไปอย่างหมดสิ้น เพราะผืนป่าตะวันตกถูกแบ่งแยกอย่างเด็ดขาดจากทางหลวง เนื่องจากสัตว์ป่าหลายชนิด โดยเฉพาะเสือโคร่ง และสัตว์ขนาดใหญ่ ปกติหลีกเลี่ยงถนนและคนรบกวน และจะเปิดโอกาสให้เกิดการบุกรุกแผ้วถางป่าอีกเป็นปริมาณมหาศาล จากชุมชนชาวเขา ที่อาศัยอยู่ด้านอำเภออุ้มผางดังเช่นที่เกิดขึ้นแล้วในพื้นที่ป่าสองฝั่งถนนแม่สอด- อุ้มผาง ที่ถูกแผ้วถางอย่างหนักหน่วง เสมือนบ้านเมืองไม่มีกฏหมาย ส่วนสัตว์ป่าที่เป็นเป้าหมายสำคัญ เช่น เสือโคร่ง ช้างป่า กวาง กระทิง วัวแดง และอื่นๆ ถูกล่าอีกอย่างควบคุมไม่ได้ในที่สุด

จะเห็นว่าหากมีการการสร้างเขื่อนแม่วงก์ หรือตัดถนนสายคลองลาน – อุ้มผาง ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมจะไม่ได้เกิดเฉพาะที่อุทยานแห่งชาติแม่วงก์เท่านั้น แต่จะกระทบต่ออนาคตของผืนป่าต้นน้ำที่ดีสุดของประเทศ คือผืนป่าตะวันตก และโอกาสในการฟื้นฟูระบบนิเวศของผืนป่าใหญ่แห่งนี้ในอนาคต ซึ่งในที่สุดจะส่งผลเสียทางด้านสิ่งแวดล้อมต่อผู้ใช้น้ำ ทั้งแม่น้ำเจ้าพระยา และ แม่น้ำแม่กลอง และสภาพภูมิอากาศของโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ประเทศไทยลงทุนรักษาป่าอนุรักษ์ เช่น ผืนป่าตะวันตก และผืนป่าอื่นๆ ในรูปของอุทยานแห่งชาติ และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า มาเป็นระยะเวลากว่า 50 ปี โดยใช้งบประมาณ และกำลังคนรวมกันแล้วมากมายมหาศาล ซึ่งหากว่ากันตามหลักการและเหตุผลแล้ว เราไม่ควรอย่างยิ่งที่จะให้เกิดโครงการก่อสร้าง หรือโครงการพัฒนาขนาดใหญ่ ที่เพิ่มโอกาสการทำลายพื้นที่ป่าอนุรักษ์ที่เหลืออยู่น้อยนิดแล้ว จึงขอเรียกร้องให้พิจารณาโครงการพัฒนาเหล่านี้อย่างรอบคอบที่สุด โดยเฉพาะโครงการสร้างเขื่อนหลากหลายที่อาจเกิดในผืนป่าอนุรักษ์ โดยอ้างการป้องกันน้ำท่วมนั้น คุ้มค่าอย่างกล่าวอ้างหรือไม่ โดยคำนึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมระยะยาวที่จะกระทบต่อคนในสังคมไทย และคำนึงถึงความรับผิดชอบของประเทศไทย และสัญญาด้านสิ่งแวดล้อมต่อสังคมโลก โดยเฉพาะเรื่องการรักษาผืนป่าต้ำน้ำ และสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ ตลอดจนถึงการที่ประเทศไทย ได้รับการกล่าวถึงเป็นประเทศตัวอย่างประเทศหนึ่งที่สามารถสร้างรายให้กับประเทศ จากการท่องเที่ยวป่าธรรมชาติ และชมสัตว์ป่า จะยั่งยืนกว่าการทำลายเป็นไหนๆ

บทความโดย

อนรรฆ พัฒนวิบูลย์
20 มีนาคม 2555

ภาพโดย : ขวัญชัย ไวยธัญญการ สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า(WCS)ประเทศไทย

การลาดตระเวนป้องกันรักษาพื้นที่ เป็นกระบวนการสำคัญที่ตอบสนองต่อการบริหารจัดการพื้นที่ และทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพ ป่าไม้ และสัตว์ป่าในพื้นที่อนุรักษ์ ให้มีความยั่งยืน เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก ถือได้ว่าเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าที่มีการจัดการ และป้องกันสัตว์ป่าได้เห็นผลอย่างมีประสิทธิภาพอย่างมากในประเทศไทย ด้วยความทุ่มเทของเจ้าหน้าที่ในการนำระบบลาดตระเวนเชิงคุณภาพ (Smart Patrol System) มาใช้ในพื้นที่ ซึ่งถือว่าเป็นระบบที่เน้นหลักการการจัดการแบบเน้นผลสัมฤทธิ์ (Best Practice) และการจัดการบนพื้นฐานของข้อมูล อย่างเป็นระบบและจริงจัง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมายในการคุ้มครองสัตว์ป่า และป่าไม้ โดยเฉพาะในพื้นที่อนุรักษ์  แต่เป็นที่น่าวิตกว่าในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา เมื่อการลาดตระเวนอ่อนแอลง พื้นที่ประสบปัญหาทั้งการลักลอบล่าสัตว์ป่า และเปลี่ยนแปลงถิ่นอาศัยบริเวณชายขอบเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอย่างเห็นได้ชัด กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช จึงได้ตระหนักถึงปัญหา และความจำเป็นเร่งด่วน ที่จะต้องปรับปรุงพัฒนาระบบลาดตระเวนในพื้นที่อนุรักษ์ให้มีความเข้มแข็ง และตรวจวัดได้ โดยนำหลักการทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเข้ามาเป็นช่วยพัฒนาระบบลาดตระเวน ให้ได้มาตรฐานในระดับสากล แต่ที่สำคัญที่สุดคือหลักการพัฒนาปรับปรุงคุณภาพเจ้าหน้าที่ตั้งแต่ระดับข้าราชการที่รับผิดชอบพื้นที่อนุรักษ์ จนกระทั่งถึงระดับลูกจ้างชั่วคราวที่ทำหน้าที่ลาดตระเวน ให้มีศักยภาพ ตื่นตัว มีขวัญและกำลังใจที่จะปฏิบัติหน้าที่ให้สมภาคภูมิในฐานะเป็น “ผู้พิทักษ์ป่า” เฝ้ารักษาทรัพยากรธรรมชาติให้ยั่งยืนสู่ชนรุ่นหลังอย่างแท้จริง

การปฏิบัติการลาดตระเวนในพื้นที่อนุรักษ์ให้ประสบผลสำเร็จและมีประสิทธิอย่างแท้จริง ต้องอาศัยความรู้ และข้อมูลจากหลายด้านรวมกัน เมื่อเจ้าหน้าที่ลาดตระเวนเข้าทำการจับกุมผู้กระทำผิด หรือพบเพียงร่องรอยของผู้กระทำผิด และซากสัตว์ป่าที่ผู้กระทำผิดได้ทิ้งไว้ในที่เกิดเหตุ การพิสูจน์หลักฐาน การตรวจสอบที่เกิดเหตุและการรวบรวมพยานหลักฐานในสถานที่เกิดเหตุที่ถูกต้องตามหลักวิชาการ ล้วนแล้วแต่มีความสำคัญต่อการพิสูจน์ข้อเท็จจริงในคดีความ ทั้งนี้ การเก็บตัวอย่าง การตรวจสถานที่เกิดเหตุ การถ่ายภาพ และการรวบรวมหลักฐานจากที่เกิดเหตุนั้น แม้เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนจะไม่ได้มีหน้าที่โดยตรง แต่ในฐานะที่เป็นผู้ที่อยู่ในพื้นที่และเป็นผู้ที่ทำหน้าที่ในการรักษาปกป้องทรัพยากรป่าไม้ให้กับประชาชนทั้งประเทศ จึงจำเป็นต้องมีความรอบคอบ และช่างสังเกตไม่มองข้ามสิ่งเล็กน้อย จึงจำเป็นที่ควรได้รับความรู้และวิธีการปฏิบัติที่ถูกต้อง เนื่องจากผลการตรวจวัตถุพยานดังกล่าว จะเป็นข้อมูลที่สามารถนำมาใช้สนับสนุนการสืบสวนสอบสวน และใช้เป็นพยานหลักฐานต่อศาลในการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องภายหลังเกิดเหตุ ด้วยเหตุนี้เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนจึงจำเป็นที่ต้องเรียนรู้และรอบรู้การตรวจสถานที่เกิดเหตุ ซึ่งจะทำให้เกิดประโยชน์ต่อรูปคดีมากที่สุด

ดังนั้นหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก จึงได้ประสานกับสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ในฐานะเป็นองค์กรที่เน้นการอนุรักษ์สัตว์ป่าบนพื้นฐานของวิทยาศาสตร์ ให้เข้าร่วมสนับสนุนสร้างเสริมความเข้มแข็งการลาดตระเวนในครั้งนี้ สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย เป็นองค์กรที่เน้นการใช้วิทยาศาสตร์เป็นพื้นฐานในการอนุรักษ์สัตว์ป่า โดยเน้นการวางแผนระยะยาวให้เกิดความยั่งยืน เป็นระบบ และตรวจสอบได้ ในโอกาสนี้ จึงได้ขอความร่วมมือกับกองกำกับการฝึกอบรมพิเศษ 2 กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน และ กองบังคับการปฏิบัติการพิเศษ ศูนย์สืบสวนสอบสวน ตำรวจภูธรภาค 3 ซึ่งมีเจ้าหน้าที่ที่มีความชำนาญด้านเทคนิคการลาดตระเวน และได้ทำงานใกล้ชิดกับสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ในเรื่องการสร้างเสริมความเข้มแข็งในการอนุรักษ์สัตว์ป่า สถาบันนิติวิทยาศาสตร์ อาจารย์จาก คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสนเข้าร่วมโครงการการสร้างเสริมประสิทธิภาพ และเทคนิคการลาดตระเวนเพื่อการอนุรักษ์สัตว์ป่า ให้กับเจ้าหน้าที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก โดยหวังว่าจะเป็นรูปแบบให้แก่การจัดการอนุรักษ์เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า และอุทยานแห่งชาติ ในประเทศไทย

ในการนี้สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ได้มีแผนความร่วมมือพัฒนาการฝึกอบรมชุดลาดตระเวนประจำเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก ตามหลักสูตรเทคนิคการลาดตระเวนแผนเชิงคุณภาพ ในระดับผู้นำชุดลาดตระเวน โดยมุ่งเน้นให้เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนสามารถเก็บข้อมูลและรวบรวมพยานหลักฐานในที่เกิดเหตุมายืนยันให้สามารถพิสูจน์ความผิดได้อย่างชัดเจน  เพิ่มความรู้พื้นฐานในการใช้ “นิติวิทยาศาสตร์” มาประยุกต์ใช้ในการอนุรักษ์ทรัพยากรสัตว์ป่า เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงในคดีความ เพื่อผลในการบังคับใช้กฎหมายและการลงโทษ และสามารถใช้เทคนิคในการสืบสวนสอบสวนคดีป่าไม้ให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น อีกทั้งให้เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนมีความรู้เกี่ยวกับ การสังเกตซากสัตว์ที่ตายตามธรรมชาติในกรณีของการเกิดโรคระบาดจากสัตว์เลี้ยงสู่สัตว์ป่า หรือแม้กระทั่งเกิดขึ้นในสัตว์ป่าเอง เพื่อป้องกันการเกิดโรคระบาดและความเสียหายทางด้านความหลากหลายทางพันธุกรรมของสัตว์ป่าในอนาคต ทั้งนี้เมื่อผู้นำชุดลาดตระเวนมีความรู้ในเรื่องดังกล่าวแล้วสามารถนำเทคนิคการลาดตระเวนเชิงคุณภาพไปเผยแพร่สู่ลูกชุดลาดตระเวน ส่งผลให้เกิดการลาดตระเวนอย่างเป็นระบบทั่วพื้นที่มรดกโลกและสามารนำไปเป็นแบบอย่างแก่พื้นที่อนุรักษ์อื่นต่อไป

ในการฝึกอบรมภายใต้ “สร้างเสริมประสิทธิภาพและเทคนิคการลาดตระเวนตามหลักสูตร เทคนิคการลาดตระเวนเชิงคุณภาพ (Smart Patrol) ระดับผู้นำชุดลาดตระเวน เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก” ระหว่างวันที่ 20 -25 ธันวาคม 2554 โดยความร่วมมือระหว่าง  เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก  กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช  สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย และเจ้าหน้าที่ตำรวจตระเวนชายแดน จากกองกำกับการฝึกอบรมพิเศษ 2 กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน ได้ดำเนินการฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ลาดตระเวนประจำสำนักงานเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก จำนวน 35 นาย

เนื้อหาในการฝึกอบรมได้เน้นให้เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนทราบถึงความสำคัญของนิติวิทยาศาสตร์ และการใช้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์เทคโนโลยี เพื่อช่วยในการปฏิบัติงานด้านการดูและรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสัตว์ป่า   ในผืนป่ามรดกโลก โดยการนำมาประยุกต์ใช้กับงานลาดตระเวนที่เป็นระบบและมีประสิทธิภาพ สามารถเก็บข้อมูลสัตว์ป่าและภัยคุกคามรวมทั้งวัตถุพยานและหลักฐานอื่นๆในระหว่างการลาดตระเวน เพื่อประโยชน์ในการดำเนินคดี ซึ่งข้อมูลที่ได้จากการลาดตระเวนทั้งหมดจะถูก นำมาเพื่อใช้ในการวิเคราะห์ วางแผนการจัดการพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้นผู้เข้ารับการฝึกอบรมจึงได้เรียนรู้เทคนิคต่าง ๆ ดังต่อไปนี้

1. นิติวิทยาศาสตร์ การเก็บวัตถุพยาน และการตรวจสอบสถานที่เกิดเหตุขั้นพื้นฐาน
2. นิติวิทยาศาสตร์ทางสัตวแพทย์ การผ่าพิสูจน์ซาก การจำแนกชนิดของซาก
3. เทคนิคการออกลาดตระเวน ยุทธวิธีทางทหาร หลักจรยุทธ การซุ่มโจมตี และการลาดตระเวนหาข่าว
4. เทคนิคการตรวจค้น – จับกุม
5. เทคนิคการใช้อาวุธ  วิธีการเก็บรักษา และได้ฝึกยิง ปืน HK 33 และปืนลูกซองยาว
6. การปฐมพยาบาลเบื้องต้น

การฝึกอบรมครั้งนี้นอกจากหลักสูตรความรู้เทคนิคการลาดตระเวนต่าง ๆ  แล้ว ทางสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ยังมอบอุปกรณ์สำหรับใช้ประกอบในการลาดตระเวน ซึ่งประกอบด้วย

1. ชุดเครื่องแบบลาดตระเวนลายพราง
2. กล้องถ่ายรูปดิจิตอล จำนวน 12 เครื่อง
3. เปลนอน จำนวน 35 อัน
4. ผ้ายางกันฝน จำนวน 35 อัน

กิจกรรมวันเปิดการฝึกอบรม

ในตอนเช้าของวันเปิดการฝึกอบรมภายใต้โครงการฯ ผู้เข้ารับการอบรมแต่ละคนได้ลงทะเบียนและรับมอบอุปกรณ์เดินป่าจากสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย

วีรยา โอชะกุล หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก กล่าวรายงานต่อประธานในพิธีเปิดการฝึกอบรมลาดตระเวนเชิงคุณภาพและเทคนิคการลาดตระเวน

นายไกรวุฒิ เอี่ยมนนท์ ผู้แทนผู้อำนวยการสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 3 (บ้านโป่ง) เป็นประธานในพิธีเปิดโครงการฝึกอบรมลาดตระเวนเชิงคุณภาพและเทคนิคการลาดตระเวน

ดร. อนรรฆ  พัฒนวิบูลย์ บรรยายการใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในการติดตามจับกุมผู้กระทำความผิด

หลักการตรวจที่เกิดเหตุและเก็บรวบรวมพยานหลักฐาน

พ.ท.ต. วัชรัศมิ์ เฉลิมสุขสันต์ ผู้อำนวยการสำนักตรวจสถานที่เกิดเหตุ และคณะ สถาบันนิติวิทยาศาสตร์ การตรวจสถานที่ซึ่งเกิดเหตุการณ์ทางคดีป่าไม้และทรัพยากรของชาติเบื้องต้น

หลักการตรวจที่เกิดเหตุและเก็บรวบรวมพยานหลักฐานสาธิตการเตรียมการก่อนเข้าตรวจสถานที่เกิดเหตุ การรักษาสถานที่ หาที่ตั้งวัตถุ บันทึก ทำเครื่องหมาย รวบรวม บรรจุ เก็บรักษาหลักฐานและการรายงานการตรวจสอบ

พ.ท.ต. วัชรัศมิ์ เฉลิมสุขสันต์ ผู้อำนวยการสำนักตรวจสถานที่เกิดเหตุ

อุปกรณ์สำหรับเก็บวัตถุพยานในที่เกิดเหตุ

สาธิตการเก็บวัตถุพยานหลักฐานในสถานที่เกิดเหตุ เก็บตัวอย่าง และตรวจสอบเลือด เพื่อนำไปใช้ตรวจ ดีเอ็นเอ การเก็บรอยลายนิ้วมือจากวัตถุพยาน

เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนทดสอบการใช้อุปกรณ์เก็บวัตถุพยานหลักฐาน

สาธิตการเตรียอุปกรณ์ก่อนเข้าตรวจสถานที่เกิดเหตุ

เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนปรึกษาเพื่อจัดเตรียมอุปกรณ์เพื่อนำไปใช้เก็บวัตถุพยานหลักฐานในที่เกิดเหตุ

การถ่ายรูปสถานที่เกิดเหตุ เก็บวัตถุพยานและการเขียนบันทึกวัตถุพยาน

สรุปผลการเก็บวัตถุพยานหลักฐานจากสถานที่เกิดเหตุ

กฎหมายป่าไม้และการเขียนบันทึกการจับกุม  โดยวิทยากรสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 3

การชันสูตรซากและการเก็บตัวอย่างจากซากสัตว์เบื้องต้น (ชมรมสัตวแพทย์และสัตว์ป่าแห่งประเทศไทย)

นายสัตวแพทย์มาโนช ยินดีและคณะ นิติวิทยาศาสตร์ในทางสัตวแพทย์เบื้องต้น

กายวิภาคในสัตว์ป่า การผ่าพิสูจน์ซากเบื้องต้น

แนวทางการทำงานเมื่อเจอซาก การปฏิบัติเมื่อเจอซาก ฝึกปฏิบัติในการชันสูตรซาก

ฝึกปฏิบัติตรวจสอบหลักฐานและการพิสูจน์ซากสัตว์ในสถานที่เกิดเหตุ

สรุปผลจากการฝึกปฏิบัติตรวจสอบหลักฐานและการพิสูจน์ซากสัตว์ในสถานที่เกิดเหตุ

ทดสอบการจำแนกชิ้นส่วนซากสัตว์ป่า (กะโหลก-กระดูกระยางค์-ผิวหนัง-ขน-ร่องรอย)

หลักสูตรเทคนิคการลาดตระเวน คณะครูฝึกตำรวจชายแดน

ทดสอบสมรรถภาพร่างกาย ก่อนและหลังการฝึกอบรม

กายบริหารในขณะฝึกอบรมในทุกช่วงเช้า

ตรวจความเรียบร้อยของร่างกายและเครื่องแบบ

กิจกรรมสันทนาการหลังการได้รับการฝึกในทุกช่วงกลางคืน

เทคนิคการลาดตระเวน

หลักยุทธวิธี

การตรวจค้นบุคคล รถยนต์ และการจับกุม

ฝึกปฏิบัติการเก็บวัตถุพยานหลักฐานในที่เกิดเหตุ

ลาดตระเวนหาข่าว

ฝึกปฏิบัติการเข้าจับกุมหลังจากสืบข่าวจากผู้กระทำผิด

วางแผนเพื่อล้อมจับผู้กระทำผิดหลังจากลาดตระเวนหาข่าว

ฝึกปฏิบัติการเก็บวัตถุพยานหลักฐานในที่เกิดเหตุ

ฝึกปฏิบัติการเข้าจับกุมหลังจากสืบข่าวจากผู้กระทำผิด

ท่ายิง 10 ท่า

เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนฝึกยิงท่ายิง 10 ท่า

เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนฝึกยิงปืนจริงภาคสนาม

เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนทำความสะอาดปืนหลังยิงปืน

พิธีปิดการฝึกอบรมลาดตระเวนภายใต้โครงการสร้างเสริมประสิทธิภาพและเทคนิคการลาดตระเวนตามหลักสูตรเทคนิคการลาดตระเวนเชิงคุณภาพ (Smart Patrol) ระดับผู้นำชุดลาดตระเวน เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก

วีรยา โอชะกุล หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตกกล่าวสรุปผลงานการลาดตระเวนปี 2554

หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก มอบใบประกาศนียบัตรแก่ผู้ผ่านการฝึกอบรม

หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก กล่าวปิดพิธีการฝึกอบรมลาดตระเวน

ประมวลภาพรีวิวประกอบเพลงการฝึกอบรมลาดตระเวน

ขอขอบคุณ

กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก

สถาบันนิติวิทยาศาสตร์

ชมรมสัตวแพทย์และสัตว์ป่าแห่งประเทศไทย

ครูฝึกตำรวจตระเวนชายแดน จากกองกำกับการฝึกอบรมพิเศษ 2 กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน

ถ่ายภาพ : มนัส อินชุม : สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า(WCS)ประเทศไทย

รายงานโดย: วิสูจน์ สุพงษ์/จุฑามาศ ทีฟอง: สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า(WCS)ประเทศไทย

การฝึกอบรมลาดตระเวนภายใต้ “โครงการสร้างเสริมประสิทธิภาพและเทคนิคการลาดตระเวนเพื่อการอนุรักษ์สัตว์ป่า เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง” ระหว่างวันที่ 6 – 13 ธันวาคม 2554 โดยความร่วมมือระหว่าง เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย และเจ้าหน้าที่ตำรวจตระเวนชายแดน จากกองกำกับการฝึกอบรมพิเศษ 2 กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน

การจัดฝึกอบรมลาดตระเวนในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผางครั้งนี้ ถือว่าเป็นครั้งแรกของทางสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ที่ได้มีโอกาสจัดการฝึกอบรมขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มศักยภาพเทคนิคการลาดตระเวนแผนใหม่ให้กับเจ้าหน้าที่ลาดตระเวนได้เข้าทำงานในพื้นที่ตามแผนเฉพาะกิจบริเวณพื้นที่มรดกโลกเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง ทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันออก-ตก และห้วยยขาแข้ง ซึ่งเจ้าหน้าที่ที่เข้ารับการฝึกอบรมประกอบด้วยเจ้าหน้าที่ที่ยังไม่ได้เข้ารับการฝึกอบรมระบบลาดตระเวนเชิงคุณภาพมาก่อนเป็นส่วนใหญ่ โดยมีเจ้าหน้าที่ระดับพนักงานราชการจำนวน 10 คน และผู้รับจ้างเอกชนจำนวน 20 คน นอกจากนี้ยังมีเจ้าหน้าที่จากเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าถ้ำเจ้ารามระดับพิทักษ์ป่าและพนักงานราชการจำนวน 6 คน เข้าร่วมรับการฝึกอบรม เพื่อเป็นตัวแทนเข้ามาศึกษาระบบลาดตระเวนแผนใหม่ในครั้งนี้

เนื้อหาของการฝึกอบรมได้เน้นให้เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนทราบถึงบทบาทหน้าที่ในการป้องกันรักษาผืนป่ามรดกโลก โดยมีการลาดตระเวนที่เป็นระบบและมีประสิทธิภาพ สามารถเก็บข้อมูลสัตว์ป่าและภัยคุกคามได้ในระหว่างการลาดตระเวน ซึ่งข้อมูลที่ได้จากการลาดตระเวนทั้งหมดจะถูกนำเข้าในเครื่องคอมพิวเตอร์ เพื่อใช้ในการวิเคราะห์ วางแผนการจัดการพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้นผู้เข้ารับการฝึกอบรมจึงได้เรียนรู้เทคนิคต่าง ๆ ดังต่อไปนี้

1.  การใช้แผนที่และเข็มทิศประกอบการนำทางการลาดตระเวน

2.  การใช้เครื่องจับตำแหน่งพิกัด GPS ในการประกอบนำทางควบคู่กับการใช้แผนที่และเข็มทิศ

3.  การบันทึกข้อมูลในแบบฟอร์มลาดตระเวน

4.  เทคนิคการออกลาดตระเวน การเคลื่อนพล และการพรางตัว

5.  เทคนิคการตรวจค้นและจับกุม

6.  เทคนิคการใช้อาวุธ ในครั้งนี้ผู้เข้าอบรมได้เรียนรู้กฎแห่งความปลอดภัย วิธีการเก็บรักษา และได้ฝึกยิงปืนจริงในภาคสนาม ประกอบด้วย ปืน HK 33 และปืนลูกซองยาว

7. บุคคลทำการรบ ยุทธวิธีทางทหาร หลักในการซุ่มโจมตี และการให้ทัศนสัญญาณ

การฝึกอบรมครั้งนี้นอกจากหลักสูตรความรู้เทคนิคการลาดตระเวนต่าง ๆ  แล้ว ทางสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ยังมอบอุปกรณ์สำหรับใช้ประกอบในการลาดตระเวน ซึ่งประกอบด้วย

1. ชุดเครื่องแบบลาดตระเวนลายพราง
2. เข็มทิศ จำนวน 12 อัน
3. GPS 76CSx จำนวน 6 เครื่อง
4. กล้องถ่ายรูปดิจิตอล จำนวน 6 เครื่อง
5. เปลนอน จำนวน 30 อัน
6. ผ้ายางกันฝน จำนวน 30 อัน

กิจกรรมการฝึกอบรม

วันเปิดการฝึกอบรม ผู้เข้ารับการฝึกอบรมลงทะเบียนและรับมอบอุปกรณ์การฝึกอบรมจากสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย

นายมงคล คำสุข หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง กล่าวรายงานต่อประธานในพิธีเปิดการฝึกอบรมลาดตระเวนเชิงคุณภาพ

นายไพฑูรย์ ตนพยอม ผู้อำนวยการส่วนอนุรัษ์สัตว์ป่า สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 14 กล่าวเปิดพิธีการฝึกอบรมลาดตระเวนเชิงคุณภาพ

ดร. อนรรฆ พัฒนวิบูลย์ ผู้อำนวยการสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า WCS ประเทศไทย บรรยายเกี่ยวกับงานลาดตระเวนเชิงคุณภาพในผืนป่าตะวันตก

นายเพิ่มศักดิ์  กนิษฐชาต นักวิชการป่าไม้ ผู้ช่วยเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันออก บรรยายเกี่ยวกับงานลาดตระเวนเชิงคุณภาพในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันออก

เรียนรู้การใช้แผนที่ เข็มทิศ และเครื่องจับตำแหน่งพิกัด GPS รุ่น 76CSx และ 60CSx

ทดสอบความรู้ความเข้าใจในการใช้แผนที่ เข็มทิศ GPS และการบันทึกข้อมูลในแบบฟอร์มลาดตระเวน

เทคนิคการลาดตระเวน

คณะครูฝึกจากกองบังคับการปฏิบัติการพิเศษศูนย์สืบสวนสอบสวน ตำรวจภูธรภาค 3 และเจ้าหน้าที่ตำรวจตระเวนชายแดน จากกองกำกับการฝึกอบรมพิเศษ 2 กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน

การฝึกออกลาดตระเวนจริงในพื้นที่ เพื่อฝึกใช้อุปกรณ์และทำงานในระบบลาดตระเวนเชิงคุณภาพ

นายมงคล คำสุข หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผางมอบใบประกาศนียบัตรแก่เจ้าหน้าที่ผู้ผ่านการฝึกอบรม

ขอขอบคุณ

กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าถ้ำเจ้าราม

เจ้าหน้าที่ตำรวจตระเวนชายแดน จากกองกำกับการฝึกอบรมพิเศษ 2 กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน

ภาพถ่าย: ขวัญชัย ไวยธัญญการ: สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า(WCS)ประเทศไทย

รายงาน: วิสูจน์  สุพงษ์ / จุฑามาศ ทีฟอง: สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย

]]> http://www.wcsthailand.org/main/smart-patrol-system/ump_taining-2011/feed 0 http://www.wcsthailand.org/main/elephant-project/meeting_5_sep_2011 http://www.wcsthailand.org/main/elephant-project/meeting_5_sep_2011#comments Mon, 07 Nov 2011 03:48:19 +0000 admin http://www.wcsthailand.org/main/?p=3901 ในระหว่างวันที่ วันที่ ๕-๖ กันยายน ๒๕๕๔ กลุ่มงานวิจัยสัตว์ป่า สำนักอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และ พันธุ์พืช ได้จัดการประชุมแลกเปลี่ยนระหว่างชุมชนเพื่อการอนุรักษ์ช้างป่าในกลุ่มป่าแก่งกระจาน : “ เข้าใจช้าง เข้าใจเรา…..คนกับช้างป่าอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติและยั่งยืน ” ณ ศาลาประชาคมบ้านรวมไทย ตำบลหาดขาม อำเภอกุยบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ โดยการจัดประชุมให้ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วม ได้แก่ ชุมชนที่ได้รับผลกระทบองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น เจ้าหน้าที่พื้นที่อนุรักษ์ นักวิจัยช้างป่า องค์กรภายนอกที่เข้ามาเพื่อช่วยเหลือชุมชนทั้งองค์กรพัฒนาเอกชน หรือ NGOs เช่น สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าแห่งประเทศไทย (WCS) กองทุนสัตว์ป่าโลก(WWF) และ หน่วยราชการ เพื่อให้ชุมชนที่มีปัญหากับช้างป่าได้มาพูดคุย แลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์ และหาแนวทางการอยู่ร่วมกับช้างป่าอย่างสันติ ทั้งการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าและการแก้ปัญหาระยะยาว รวมทั้งส่งเสริมการสร้างเครือข่ายของชุมชนที่มีปัญหาเดียวกัน ให้มีความเข้มแข็งในการอยู่ร่วมกับช้างป่าอย่างเป็นรูปธรรมที่แท้จริง

ในปัจจุบันมีชุมชนอย่างน้อย ๕๗ ตำบล ที่อยู่ใกล้กับพื้นที่อนุรักษ์ (เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า และอุทยานแห่งชาติ ๓๓ แห่ง) ที่มีปัญหาช้างป่าออกนอกพื้นที่อนุรักษ์ มาทำลายผลผลิตทางการเกษตรของราษฎร แนวโน้มของปัญหาในเชิงพื้นที่ได้เพิ่มขึ้นมาเรื่อย ๆ อย่างต่อเนื่องในช่วง ๒๐ ปี ที่ผ่านมา ในเชิงของความรุนแรงจะมีความแตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ ประเด็นปัญหาเรื่องนี้มีความซับซ้อนมาก และไม่มีวิธีการแก้ที่ตายตัว หรือใช้ได้ผลตลอดเวลา หรือ ทุกพื้นที่ หรือ ทุกสถานการณ์ เนื่องจาก ช้างเป็นสัตว์ฉลาดและมีการปรับตัวดีมากต่อมาตรการป้องกันต่าง ๆ ของมนุษย์ การที่ช้างป่าออกนอกพื้นที่อนุรักษ์มีหลายสาเหตุประกอบกัน แต่สาเหตุที่สำคัญเกิดจากการบุกรุกพื้นที่ป่า ที่เป็นแหล่งอาศัยของช้าง และการเข้าไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่ป่า เป็นต้น ปัญหาเรื่องนี้จะเป็นปัญหาหนึ่งที่จะคงอยู่กับชุมชนต่อไปอีกนาน ตราบเท่าที่ชุมชนนั้น ๆ มีที่ทำกิน อยู่ใกล้แหล่งอาศัยของช้างป่าสำนักอนุรักษ์สัตว์ป่าจึงได้จัดประชุมครั้งนี้ขึ้น เพื่อให้ชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากช้างป่าได้มาพูดคุย แลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์ เกี่ยวกับการดำเนินงาน เพื่อแก้ปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างป่าที่ผ่านมา และประเมินสถานการณ์ในปัจจุบัน เพื่อเตรียมการให้คนกับช้างป่าอยู่ร่วมกันได้อย่างสงบสุขตลอดไปในอนาคตทั้งนี้ โดยมีแนวความคิดว่าชุมชนเจ้าของปัญหาจะต้องเป็นหลักในการดำเนินงานอย่างบูรณาการร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยอาศัยข้อมูลต่าง ๆ รอบด้าน ทั้งส่วนที่เกี่ยวข้องกับประชากรช้างป่าในพื้นที่เช่น จำนวน แหล่งอาหาร แหล่งน้ำ แหล่งโป่งของช้างป่า การเคลื่อนย้ายตามฤดูกาล ความรุนแรงของปัญหา ปริมาณความเสียหาย ช่วงฤดูกาลที่เกิดปัญหา ฯลฯ รวมทั้งบริบทของชุมชนเอง เช่น ประวัติการตั้งถิ่นฐาน สภาพเศรษฐกิจและสังคม วิถีชีวิตของราษฎร และ กิจกรรมต่าง ๆ ของมนุษย์ที่เข้าไปใช้พื้นที่อยู่อาศัยของช้าง เป็นต้น ทั้งนี้ เพื่อให้ได้มาตรการในการแก้ไขปัญหาที่เหมาะสม และสอดคล้องกับสถานการณ์ของแต่ละพื้นที่ และเพื่อป้องกันการดำเนินงานที่ซับซ้อนหรือขาดหลักวิชาการ

การอยู่ร่วมกับช้างป่าอย่างมีความสุข
ในปัจจุบันเป็นที่ยอมรับว่าวิธีที่ดีที่สุด ในการป้องกันความเสียหายของพืชไร่จากการกระทำของช้างป่า คือ การทำรั้วที่มีสัญญาณเตือนภัย ที่ต้องมีคนคอยเฝ้าระวัง ที่เรียกว่า “รั้วมนุษย์” ซึ่งเป็นมาตรการที่ใช้ทั้งที่อุทยานแห่งชาติกุยบุรีและอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานแต่จากการอยู่เฝ้าไร่ทำให้เกิดพัฒนาการของการเข้าใจซึ่งกันและกันระหว่างคนเฝ้าไร่กับช้างป่า ซึ่งเป็นปรากฎการณ์ที่เกิดขึ้น ทั้งในชุมชนบ้านรวมไทย ชุมชนหนองเสือ และป่าละอู กล่าวคือ ชุมชนมีความเห็นอกเห็นใจกันช้างมากขึ้น ทั้งนี้เนื่องจาก ความเชื่อของหลายชุมชนที่ว่าช้างเป็นสัตว์ที่มีความสำคัญต่อประเทศไทย เป็นสัตว์ชั้นสูง เป็นสัตว์พิเศษ ฉลาด สามารถล่วงรู้หรือได้ยินสิ่งที่มนุษย์พูดถึง ถ้าพูดในสิ่งดีช้างป่าจะไม่รบกวน บางชุมชนเริ่มมีความคิดทำพืชไร่แบบพอเพียง ลดความฟุ่มเฟือย มีความสมาถะมากขึ้นดังนั้น ในอนาคตการอยู่ร่วมกันกับช้างป่าจะมีความเชื่อส่วนนี้เข้าไปประกอบ ทำให้การอยู่ร่วมกันระหว่างคนกับช้างป่าในอนาคตจะส่วนของความเมตตาและเข้าใจช้างป่ามากขึ้นควรทำความเข้าใจกับชุมชนว่าช้างไม่ใช่ “ตัวทำลาย” แต่มีความสำคัญต่อระบบนิเวศป่าไม้ซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำของชุมชน เพื่อความคงอยู่ของทั้งป่าไม้และสัตว์ป่าอื่น ๆ ได้แก่ ชว่ ยกระจายเมล็ดพันธุ์ไมท้องถิ่นเป็นพืชเศรษฐกิจของชุมชน เช่น ฝักกะเหรี่ยง และพฤติกรรมการหากินช่วยเพิ่มแหล่งอาหารให้สัตว์ป่าชนิดอื่น ๆ เป็นต้น

กรณีศึกษาตำบลหนองพลับ
พื้นที่ทำกินของราษฎรอยู่ติดกับป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานตอนใต้ แต่อยู่คนละฝั่งกับป่าละอู ตำบลห้วยสัตว์ใหญ่ เริ่มเกิดปัญหาในช่วงปี 2548 เมื่อมีช้างบุกรุกลงมากินพืชไร่ทุกคืน มีความรุนแรงถึงกับชาวบ้านไม่สามารถทำกินในพื้นที่บริเวณนี้ได้ ต้องปล่อยพื้นที่ให้รกร้าง เพราะก่อนหน้านี้ชาวบ้านไล่ช้างแบบตัวใครตัวมันวิธีป้องกัน ต่อมาได้มีการรวมกลุ่มกันขับไล่ช้างป่า แต่ก็ยังไม่เป็นผลสำเร็จ จนในปี 2551ได้รับการประสานงานจาก WCS ให้ร่วมในการเก็บข้อมูลความเสียหาย แนะนำวิธีการป้องกันและมีการประชุมหารือร่วมกันระหว่างคณะกรรมการหมู่บ้านและผู้เกี่ยวข้อง จนถึงช่วงประมาณเดือนสิงหาคม 2551 จึงเริ่มดำเนินโครงการความร่วมมือของชุมชนในการเฝ้าระวัง ทำรั้วสัญญาณเตือนภัย (ไซเรน) และหอเฝ้าระวัง โดยการสนับสนุนงบประมาณบางส่วนอย่างประหยัดจากองค์การบริหารส่วนตำบลหนองพลับ ทำให้การผลักดันช้างป่ากลับเข้าป่าสามารถทำได้อย่างมีประสิทธิภาพ ราษฎรจึงกลับมาทำกินในพื้นที่ที่ติดกับแนวเขตอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานได้ และได้เริ่มขยายทำแนวรั้วสัญญาณเตือนภัยเพื่อป้องกันช้างป่า ในบริเวณอื่น ๆ เพิ่มมากขึ้น

แนวทางการแก้ปัญหาระหว่างคนกับช้างในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
๑. ใช้มาตรการเฝ้าระวังและผลักดันช้างป่า โดยใช้เครื่องมือรั้วสัญญาณเตือนภัย (รั้วไซเรน) รั้วต้นสนประดิพัทธ์ และ หอเฝ้าระวังช้างป่า กับความร่วมมือในการเฝ้าไร่โดยชุมชน อและการ
สนับสนุนจาดองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น
๒. ไม่พร้อมที่จะทำเรื่องท่องเที่ยว แต่จะเน้นการทำรั้ว และดำเนินการตามข้อ ๑ ให้ครบ
ตามเป้าหมายการอยู่ร่วมกับช้างป่าอย่างมีความสุข

ในปัจจุบันเป็นที่ยอมรับว่าวิธีที่ดีที่สุด ในการป้องกันความเสียหายของพืชไร่จากการกระทำของช้างป่า คือ การทำรั้วที่มีสัญญาณเตือนภัย ที่ต้องมีคนคอยเฝ้าระวัง ที่เรียกว่า “รั้วมนุษย์” ซึ่งเป็นมาตรการที่ใช้ทั้งที่อุทยานแห่งชาติกุยบุรีและอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานแต่จากการอยู่เฝ้าไร่ทำให้เกิดพัฒนาการของการเข้าใจซึ่งกันและกันระหว่างคนเฝ้าไร่กับช้างป่า ซึ่งเป็นปรากฎการณ์ที่เกิดขึ้น ทั้งในชุมชนบ้านรวมไทย ชุมชนหนองเสือ และป่าละอู กล่าวคือ ชุมชนมีความเห็นอกเห็นใจกันช้างมากขึ้น ทั้งนี้เนื่องจาก ความเชื่อของหลายชุมชนที่ว่าช้างเป็นสัตว์ที่มีความสำคัญต่อประเทศไทย เป็นสัตว์ชั้นสูง เป็นสัตว์พิเศษ ฉลาด สามารถล่วงรู้หรือได้ยินสิ่งที่มนุษย์พูดถึง ถ้าพูดในสิ่งดีช้างป่าจะไม่รบกวน บางชุมชนเริ่มมีความคิดทำพืชไร่แบบพอเพียง ลดความฟุ่มเฟือย มีความสมาถะมากขึ้น

ดาว์นโหลดสรุปรายงานการประชุมแลกเปลี่ยนระหว่างชุมชนเพื่อการอนุรักษ์ช้างป่าในกลุ่มป่าแก่งกระจาน “ เข้าใจช้าง เข้าใจเรา…..คนกับช้างป่าอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติและยั่งยืน ”

ภาพกิจกรรมการประชุมแลกเปลี่ยนระหว่างชุมชนเพื่อการอนุรักษ์ช้างป่าในกลุ่มป่าแก่งกระจาน

นายพงษ์พันธุ์ วิเชียรสมุทร (นายอำเภอกุยบุรี)
กล่าวรายงานและต้อนรับผู้เข้าร่วมประชุม

นายจำนงค์ บุญศิลป์ (ผู้อำนวยการสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 3 : สาขาเพชรบุรี)
กล่าวเปิดการประชุม

แนวทางการแก้ปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างป่า ในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน

ขอขอบคุณ

กลุ่มงานวิจัยสัตว์ป่า สำนักอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และ พันธุ์พืช
สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ ที่ ๓ (สาขาเพชรบุรี)
อุทยานแห่งชาติกุยบุรี แก่งกระจาน และ ทับลาน
ชุมชนและองค์การบริหารส่วนตำบล:
- อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน: ป่าละอู หนองพลับ ห้วยสัตว์ใหญ่ ป่าเด็ง
- อุทยานแห่งชาติกุยบุรี: รวมไทย ย่านซื่อ พุบอน พุใหญ่ หุบมะซาง หนองเสือ
- อุทยานแห่งชาติทับลาน: เสิงสาง ครบุรี
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว)
สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า(WCS) ประเทศไทย
กองทุนสัตว์ป่าโลก (WWF) สำนักงานประเทศไทย
มูลนิธิสืบนาคะเสถียร
มูลนิธิฟรีแลนด์
ชุมชนและหน่วยต่างๆ ที่มาร่วมงานทุกท่าน

รายงานโดย
ทองใบ เจริญดง และทีมทำงานโครงการอนุรักษ์ช้างป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานและการจัดการปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างในพื้นที่

]]> http://www.wcsthailand.org/main/elephant-project/meeting_5_sep_2011/feed 0 http://www.wcsthailand.org/main/tiger-conservation/biologist-training-5 http://www.wcsthailand.org/main/tiger-conservation/biologist-training-5#comments Mon, 08 Aug 2011 06:17:46 +0000 Joe http://www.wcsthailand.org/main/?p=3653 สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ได้จัดโครงการฝึกอบรมเทคนิคการตรวจวัดประชากรเสือโคร่งและเหยื่อ ครั้งนี้เป็นรุ่นที่ 5 โดยจัดขึ้นใน ช่วงระหว่างวันที่ 19- 25 เมษายน 2554 ณ สถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ และวันที่ 2 พฤษภาคม 2554 ณ ที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง รวมระยะเวลา 8 วัน ซึ่งผู้เข้ารับการฝึกอรบรมเป็นนิสิตชั้นปีที่ 4 สาขาวิทยาศาสตร์สัตว์ป่าและทุ่งหญ้า ภาควิชาชีววิทยาป่าไม้ คณะวนศาสตร์ จำนวน 22 คน และ สาขาวิชาวิทยาศาสตร์ชีวภาพและสิ่งแวดล้อม ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง จำนวน 1 คน

ในการฝึกอบรมครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ คือ ให้นิสิตด้านการจัดการสัตว์ป่า มีความเข้าใจแนวทางการเก็บข้อมูล และวิเคราะห์ข้อมูลประชากรสัตว์ป่าที่สำคัญ และพร้อมนำไปใช้ประโยชน์ในการปฏิบัติงานจริงในอนาคตเผยแพร่ความรู้ และประสบการณ์ในโครงการอนุรักษ์เสือโคร่ง Tigers Forever ให้นักวิจัยสัตว์ป่าได้ตระหนักถึงความสำคัญของการตรวจวัดประชากรสัตว์ป่า

หลักการและเหตุผล

การตรวจวัดประชากรเสือโคร่งและเหยื่อ ได้มีการพัฒนามาเป็นลำดับ จนกระทั่งปัจจุบันเทคนิคที่ใช้กันจนเป็นมาตรฐานสากลในพื้นที่อนุรักษ์เสือโคร่งหลักๆ ของโลก คือ เทคนิคการตรวจวัดประชากรเสือโคร่งโดยใช้กล้องดักถ่ายภาพ (Camera trapping) ซึ่งมีการวิเคราะห์โดยวิธี Capture Analysis และเทคนิกการตรวจวัดประชากรสัตว์ที่เป็นเหยื่อของเสือโคร่ง โดยเฉพาะ กระทิง วัวแดง กวางป่า หมูป่า เก้ง โดยวิธี Distance Sampling และวิเคราะห์โดยโปรแกรม Distance โดยทั้งสองเทคนิคนี้ได้รับการพัฒนาจนกระทั่งเป็นคู่มือการตรวจวัดประชากรที่ใช้แพร่หลาย (Karanth and Nichols 2002)

ตั้งแต่ปี 2549 เป็นต้นมา สถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ ร่วมกับสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ได้วางระบบการตรวจวัดประชากรเสือโคร่ง (ภาพที่ 1) และเหยื่อ (ภาพที่ 2) ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ตามมาตรฐานสากล และได้ดำเนินการได้ผลเป็นที่น่าพอใจ ซึ่งระบบดังกล่าวสมควรได้รับการเผยแพร่ให้แก่นิสิตนักศึกษา และบุคคลภายนอก ที่มีบทบาทในการอนุรักษ์ทรัพยากรสัตว์ป่าบนพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ให้เกิดความเข้มแข็งต่อไป

ภาพที่ 1 จุดตั้งกล้องดักถ่ายภาพเสือโคร่ง        ภาพที่ 2 ตำแหน่งเส้นสำรวจสัตว์ป่าที่เป็นเหยื่อของเสือโคร่ง

กิจกรรมในวันอังคารที่ 19 เมษายน 2554 : แนะนำงานวิจัยของสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ

สมโภชน์ ดวงจันทราศิริ หัวหน้าสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ ซึ่งเป็นหนึ่งในคณะทำงานวิจัยเสือโคร่งมาอย่างยาวนานได้แนะนำสถานที่และกล่าวถึงประวัติและความเป็นมาของสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ การทำงานและผลงานวิจัยเกี่ยวกับเสือโคร่งจากอดีตถึงปัจจุบัน พร้อมกันนี้ได้ถ่ายทอดประสบการณ์การทำงานและตอบข้อซักถาม แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับผู้เข้ารับการอบรม

ต่อจากนั้นเป็นการใช้แผนที่ เข็มทิศ และจีพีเอส นำโดย รัชนี โชคเจริญ วิทยากรจากสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย และเจ้าหน้าที่สถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ เป็นผู้ฝึกสอนการอ่านค่าพิกัดบนแผนที่ การนำเข้าพิกัดลงในจีพีเอส การอ่านค่ามุมบนเข็มทิศ และการฝึกการใช้เครื่องมือและอุปกรณ์ในการเก็บข้อมูลด้านสัตว์ป่าในภาคสนาม

ภาพ การฝึกการอ่านค่าพิกัดบนแผที่ การนำเข้าพิกัดลงในจีพีเอส และการฝึกใช้เข็มทิศในการหามุมองศา

การสำรวจเก็บข้อมูลเหยื่อเสือโคร่ง Line transect survey โดย จุฑามาศ  ทีฟอง วิทยากรจากสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย  โดยการศึกษาประชากรเหยื่อของเสือโคร่งด้วยวิธีการเดินสำรวจบนเส้นสำรวจ (line transect) ได้แนะนำเทคนิกการการเก็บข้อมูล  การบันทึกข้อมูลลงในแบฟอร์มให้ถูกต้อง ฝึกใช้อุปกรณ์ในการสำรวจ Line transect แล้วเป็นการแบ่งกลุ่มเพื่อเก็บข้อมูลจริง

ภาพ บรรยายแนะนำหลักการและวิธีการฝึกหัดการใช้เครืองมือภาคสนาม

กิจกรรมในวันพุธที่ 20 เมษายน 2554

สำรวจเก็บข้อมูลเหยื่อของเสือโคร่งบนเส้นสำรวจภาคเช้าและบ่าย(บ้านพระ, ซับฟ้าผ่า, ชุมยายหลัด) ในภาคสนามเป็นการสำรวจประชากรเหยื่อของเสือโคร่งบนเส้นสำรวจที่มีระยะทาง 3.2 กิโลเมตร ผู้เข้ารับการอบรมต้องไปถึงบริเวณเส้นสำรวจตั้งแต่เช้า เพื่อทำการสำรวจในช่วงเช้าเวลาประมาณ 07:00 น. และเมื่อสำรวจในภาคเช้าเสร็จก็จะกลับมาพักในบริเวณที่ห่างจากเส้นสำรวจพอสมควรเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดผลกระทบต่อสัตว์ป่าในบริเวณเส้นสำรวจ และจะเริ่มสำรวจในช่วงเวลาเย็นอีกครั้งเมื่อเวลาประมาณ 15.00 น.

กิจกรรมในวันพฤหัสบดี ที่ 21 เมษายน 2554

การสำรวจการกระจายของเสือโคร่ง Patch Occupancy survey โดย สิทธิชัย  จินะมอย วิทยากรจากสมาคมอนุรัก์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย  อธิบายหลักการและวิธีการออกแบบกริดการสำรวจการกระจายเสือโคร่งและเหยื่อรวมถึงเทคนิคการเก็บข้อมูลและการกรอกข้อมูล แล้วแบ่งกลุ่มเดินสำรวจการกระจายของ เสือโคร่ง Patch Occupancy survey ภาคสนาม

ภาพ บรรยายและการฝึกใช้อุปกรณ์ก่อนออกสำรวจภาพสนาม

กิจกรรมในวันศุกร์ ที่ 22 – 24 เมษายน 2554

แนวทางการอนุรักษ์เสือโคร่ง และเหยื่อ โดย         ดร.อนรรฆ พัฒนวิบูลย์ ผู้อำนวยการสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย แนะนำและชี้แจงวัตถุประสงค์ และเป้าหมายของการฝึกอบรมหลังจากนั้นได้บรรยายเกี่ยวกับแนวทางการจัดการสัตว์ป่าในศตวรรษที่ 21 โดยเน้นไปที่การจัดการสัตว์ป่าแห่งผืนป่าหรือ Landscape species ตามโปรแกรมผืนป่าแห่งชีวิต (Living landscape) ซึ่งสัตว์ป่าแห่งผืนป่าเป็นสัตว์ที่มีถิ่นที่อยู่อาศัยที่หลากหลายและใช้พื้นที่ขนานใหญ่ในการดำรงชีวิต หากเราสามารถดูแลรักษา และจัดการสัตว์ป่าแห่งผืนป่าให้อาศัยอยู่ในถิ่นที่อยู่ได้อย่างปลอดภัยและสามารถรักษาเผ่าพันธุ์ได้ย่อมส่งผลดีต่อสัตว์ป่าชนิดอื่นๆ ที่อาศัยอยู่ในบริเวณนั้นด้วย สัตว์ป่าแห่งผืนป่าทุ่งใหญ่นเรศวร-ห้วยขาแข้ง มี 4 ชนิด คือ ช้างป่า นาก นกเงือกคอแดง และเสือโคร่ง นอกเหนือจากการบรรยายเกี่ยวกับงานในด้านวิชาการแล้ว ดร.อนรรฆ ยังได้ถ่ายทอดประสบการณ์ในอดีตเมื่อ 20 กว่าปีที่ผ่านมา ตั้งแต่ครั้งยังเป็นนิสิตคณะวนศาสตร์ สาขาวิชาการจัดการสัตว์ป่า จนถึงการทำงานในปัจุบันให้ผู้สนใจศึกษาด้านสัตว์ป่า

การประเมินประชากรเสือโคร่งโดยใช้กล้องดักถ่ายภาพ  สมโภชน์ ดวงจันทราศิริ หัวหน้าสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ และทีมเจ้าหน้าที่วิจัยจากสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ  บรรยายในเรื่องการสำรวจประชากรเสือโคร่งโดยใช้กล้องดักถ่ายภาพอัตโนมัติ และได้แนะนำการใช้อุปกรณ์กล้องดักถ่ายภาพ และฝึกปฏิบัติการใช้กล้องดักถ่ายภาพ ทั้งนี้  ผู้เข้าร่วมอบรมได้ทดลองใช้กล้องดักถ่ายภาพอัตโนมัติที่สถานีวิจัยใช้ในการทำงาน โดยฝึกการตั้งค่า ที่จำเป็นและทดสอบการทำงานของกล้องถ่ายภาพว่าอยู่ในสภาพที่สามารถทำงานได้เป็นปกติอยุ่หรือไม่ แล้วแบ่งกลุ่มปฏิบัติการใช้กล้องดักถ่ายภาพภาคสนาม 3 วัน 2 คืน

ภาพ การฝึกหัดการตั้งค่ากล้องดักถ่ายภาพ และการตั้งกล้องในพื้นที่จริง

กิจกรรมในวันจันทร์ ที่ 25 เมษายน 2554

ช่วงเย็นเดินทางจากสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำเพื่อมาฟังการบรรยายจาก นายสุนทร ฉายวัฒนะ ณ ที่ทำการเขตรักษษพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งเรื่องราวการทำงานของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งซึ่งเป็นพื้นที่ต้นแบบในการนำระบบลาดตระเวนเชิงคุณภาพ (Smart Patrol System) มาใช้ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง

กิจกรรมในวันจันทร์ ที่ 2 พฤษภาคม 2554

ร่วมสังเกตการณ์ การประชุมลาดตระเวนประจำเดือนที่สำนักงานเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ในการดูงานครั้งนี้นับเป็นโอกาสดีที่ผู้เข้ารับการอบรมได้เข้าร่วมสังเกตการณ์การประชุมสรุปงานประจำเดือนของเจ้าหน้าที่ลาดตระเวน รวมถึงการวางแผนการทำงานของเจ้าหน้าที่ลาดตระเวนในเดือนต่อไป

ภาพ เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนรายงานผลการเดินลาดตระเวนประจำเดือน นิสิตเข้าร่วมรับฟังการวางแผนการเดินลาดตระเวนในเดือนถัดไป

กิจกรรมในวันจันทร์ ที่ 4-5 มิถุนายน 2554

การฝึกอบรมการใช้โปรแกรมเพื่อการวิเคราะห์ความหนาแน่นของเสือโคร่ง(CAPTURE Program) และเหยื่อของเสือโคร่ง (DISTANCE Program)โดย ดร.อนรรฆ ได้บรรยายในเรื่องรูปแบบ แนวคิด และกระบวนการประเมินประชากรเหยื่อของเสือโคร่งที่สำรวจพบบนเส้นสำรวจด้วยวิธีการ Distance sampling โดยการใช้โปรแกรม Distance ในการวิเคราะห์ข้อมูล ซึ่งประกอบด้วยกระบวนการจัดเตรียมข้อมูล การวิเคราะห์และการแปรผลจากผลลัพธ์ที่ได้เป็นการนำข้อมูลจากการตั้งกล้องดักถ่ายภาพมาทดลองคำนวณหาความหนาแน่นของเสือโคร่งในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง  โดย ดร.อนรรฆ ได้เริ่มปูพื้นฐานให้กับผู้เข้ารับการอบรมได้ทราบถึงแนวคิดและวิธีการประเมินประชากรด้วยวิธีจับซ้ำ หรือ Capture-recapture ที่นำมาประยุกต์ใช้คำนวณประชากรสัตว์ป่า หลังจากนั้น มยุรี อำพลจันทร์ได้แนะนำวิธีการใช้โปรแกรม Capture โดยเริ่มตั้งแต่การเตรียมข้อมูล การนำข้อมูลเข้าสู่โปรแกรม การเลือกผลข้อมูลที่เราต้องการทราบ รายละเอียดของแบบจำลองที่มีในโปรแกรม การแปรผลข้อมูลจากโปรแกรมเพื่อนำไปใช้ รวมไปถึงการคำนวณความหนาแน่นของเสือโคร่งในพื้นที่

ภาพ บรรยากาศการฝึกการใช้โปรแกรมการวิเคราะห์ความหนาแน่นของเสือโคร่ง

ก่อนปิดการฝึกอบรมได้มีการมอบประกาศนียบัตรให้ผู้ผ่านการฝึกอบรมในครั้งนี้ด้วยโดย ดร.อนรรฆ พัฒนวิบูลย์ ผู้อำนวยการสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ผู้มอบ

ขอขอบคุณ:

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช

สถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ

คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

รายงานโดย : วิทยา เทือกเถาว์ : สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย

ภาพประกอบ : ดร.ประทีป ด้วงแค และ มยุรี อำพลจันทร์  : คณะวนศาสตร์ ม.เกษตรศาสตร์/สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย

จากการติดตามตรวจสอบ และประเมินผลการปรับปรุงประสิทธิภาพการลาดตระเวน หลังจากที่ได้ผ่านการฝึกในโครงการสร้างเสริมประสิทธิภาพและเทคนิคการลาดตระเวนเพื่อการอนุรักษ์สัตว์ป่าตามหลักสูตรการสร้างเสริมประสิทธิภาพและเทคนิคการลาดตระเวนเพื่อการอนุรักษ์สัตว์ป่าขั้นพื้นฐานตามระบบลาดตระเวนเชิงคุณภาพ ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ตั้งแต่ปี 2548 เป็นต้นมา โดยได้รับการสนับสนุนจากกองกำกับการฝึกอบรมพิเศษ 2 กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน และกองบังคับการปฏิบัติการพิเศษ ศูนย์สืบสวนสอบสวน ตำรวจภูธรภาค 3 นั้น ผลปรากฏว่า โครงการฯ ประสบผลสำเร็จอย่างสูง และสามารถนำมาเป็นต้นแบบแนวทางการลาดตระเวนในพื้นที่ป่าอนุรักษ์อื่นๆได้เป็นอย่างดี ซึ่งเจ้าหน้าที่ลาดตระเวนที่ผ่านการฝึกอบรมมาแล้วในโครงการเสริมสร้างประสิทธิภาพและเทคนิคการลาดตระเวนเพื่อการอนุรักษ์สัตว์ป่าขั้นพื้นฐาน ก็ได้รับการพัฒนาต่อเนื่องในโครงการฝึกอบรมระดับผู้นำชุดลาดตระเวน ตามระบบลาดตระเวนเชิงคุณภาพ โดยนำแนวคิดจากระบบการลาดตระเวน ภายใต้ระบบการลาดตระเวนและการบริหารจัดการข้อมูลเชิงพื้นที่ MIST (a spatial Management Information System) ตามที่มีการนำระบบฐานข้อมูล MIST มาใช้ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2550 และมีการปรับปรุงแบบฟอร์มบันทึกข้อมูล และระบบฐานข้อมูลให้มีความเหมาะสมกับพื้นที่ตามลำดับ

ปัจจุบัน พื้นที่มรดกโลกทางธรรมชาติ ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่ – ห้วยขาแข้ง และพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง ซึ่งถือเป็นพื้นที่ใจกลางและเป็นผืนป่าต่อเนื่องที่มีความสำคัญในด้านทรัพยากรสัตว์ป่าและป่าไม้ของผืนป่าตะวันตกนั้น ยังคงประสบปัญหาการขาดแคลนบุคลากรที่สามารถปฏิบัติงานลาดตระเวนได้อย่างสม่ำเสมอและมีประสิทธิภาพ มีความพร้อมทั้งด้านร่างกายและจิตใจ พร้อมที่จะเสียสละทำงานบนความยากลำบาก ในขณะที่การคุกคามจากมนุษย์ในเรื่องการลักลอบล่าสัตว์ป่า และการบุกรุกพื้นที่เพื่อใช้ทรัพยากรป่าไม้ ยังคงเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ด้วยความพยายามในการแก้ปัญหาดังกล่าว กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช และสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ต่างเห็นพ้องถึงความสำคัญในการเสริมสร้างความเข้มแข็งและความพร้อมในการปฏิบัติงานด้านการลาดตระเวน ให้กับเจ้าหน้าที่ลาดตระเวนรุ่นใหม่ที่ยังไม่เคยผ่านการฝึกในโครงการสร้างเสริมประสิทธิภาพและเทคนิคการลาดตระเวนเพื่อการอนุรักษ์สัตว์ป่า ตามหลักสูตรการสร้างเสริมประสิทธิภาพและเทคนิคการลาดตระเวนเพื่อการอนุรักษ์สัตว์ป่าขั้นพื้นฐาน ทั้งนี้ เพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมและเพิ่มประสิทธิภาพทางด้านร่างกาย จิตใจ และความรู้ในการใช้อุปกรณ์มาตรฐานเพื่องานลาดตระเวนให้กับเจ้าหน้าที่ลาดตระเวนรุ่นใหม่ ในพื้นที่มรดกโลกทางธรรมชาติ ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่ – ห้วยขาแข้ง และพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง หัวหน้าสำนักงานมรดกโลกทางธรรมชาติ ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่ – ห้วยขาแข้ง  จึงได้ประสานความร่วมมือมายังสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย ให้เข้าร่วมสนับสนุนในครั้งนี้

สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย เป็นองค์กรที่เน้นการใช้วิทยาศาสตร์เป็นพื้นฐานในการอนุรักษ์สัตว์ป่า โดยเน้นการวางแผนระยะยาวให้เกิดความยั่งยืน เป็นระบบ และตรวจสอบได้ ในโอกาสนี้ จึงขอความร่วมมือมายัง กองกำกับการฝึกอบรมพิเศษ 2 กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน และกองบังคับการปฏิบัติการพิเศษ ศูนย์สืบสวนสอบสวน ตำรวจภูธรภาค 3 ซึ่งมีเจ้าหน้าที่ที่มีความชำนาญด้านเทคนิคการลาดตระเวน และได้ทำงานร่วมกับสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าฯ อย่างใกล้ชิด ในด้านการสร้างเสริมความเข้มแข็งในการอนุรักษ์สัตว์ป่าจนประสบผลสำเร็จด้วยดีเสมอมา เพื่อเข้าร่วมโครงการสร้างเสริมประสิทธิภาพ และเทคนิคการลาดตระเวนเพื่อการอนุรักษ์สัตว์ป่า ให้กับเจ้าหน้าที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง เขตฯทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันออก และเขตฯอุ้มผาง ในครั้งนี้ โดยหวังว่าจะสามารถเพิ่มประสิทธิภาพ และความเข้มแข็งให้กับการป้องกันการลักลอบล่าสัตว์ การบุกรุกพื้นที่ได้เป็นอย่างดี อีกทั้งสามารถนำไปเป็นต้นแบบให้แก่การจัดการอนุรักษ์เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า และอุทยานแห่งชาติอื่นๆในประเทศไทยต่อไป โดยมีรายละเอียดของกิจกรรมในโครงการดังนี้

รายงานตัว รับอุปกรณ์เดินป่าและอุปกรณ์บันทึกข้อมูลลาดตระเวน

พิธีเปิดการฝึกอบรมและให้โอวาทแก่เจ้าหน้าที่ฯ ใหม่ โดย นายชัชวาลย์ พิศดำขำ

ผู้อำนวยการสำนักอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช

โดยมีว่าที่ร้อยโทอุทัย ชาญสุข หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง กล่าวรายงาน

กล่าวนำ เรื่อง ความสำคัญของระบบการลาดตระเวนเชิงคุณภาพ ก่อนเข้าสู่เนื้อหาการฝึกอบรม

โดย ดร. อนรรฆ พัฒนวิบูลย์ ผู้อำนวยการสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย 

เริ่มจากการปูพื้นฐานเรื่องประโยชน์และความสำคัญของแผนที่ และเข็มทิศ ในงานลาดตระเวน

โดยเจ้าหน้าที่ WCS และนิสิตฝึกงานด้านสัตว์ป่าจากคณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

การใช้ GPS ขั้นพื้นฐาน

กิจกรรต่อมาเป็นกิจกรรมเพื่อการสร้างเสริมความเข้มแข็งให้กับเจ้าหน้าที่ลาดตระเวน ให้มีการลาดตระเวนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และมีความรู้ความเข้าใจถึง เทคนิคการลาดตระเวน การใช้อาวุธ และการจับกุมผู้กระทำผิด โดย เจ้าหน้าที่ตำรวจตระเวนชายแดนจากกองกำกับการฝึกอบรมพิเศษ 2 กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดนและ เจ้าหน้าที่กองบังคับการปฏิบัติการพิเศษ ศูนย์สืบสวนสอบสวน ตำรวจภูธรภาค 3

เตรียมพร้อมก่อนการทดสอบร่างกายก่อนการฝึกอบรม

วิดพื้น

กระโดดพุ่งเท้า 

 ซิทอัพ และวิ่ง

 ฟังบรรยายเรื่อง ระเบียบวินัยของเจ้าหน้าที่ลาดตระเวน การพัฒนาจิตสำนึกในการทำงานอนุรักษ์สัตว์ป่า และกิจกรรมสันทนาการ

ฝึกกายบริหารตอนเช้า 

เคารพธงชาติตอนเช้า และตรวจเครื่องแต่งกาย 

ทบทวนทักษะการใช้แผนที่ เข็มทิศ และ GPS ทุกเช้า 

 ฝึกระเบียบแถวชิด

กายบริหารเพื่อเตรียมความพร้อมก่อนการเรียนในวิชาต่อไป

บุคคลทำการรบ

การพรางตัว

ฝึกการเคลื่อนที่

ฝึกการตรวจค้น และการจับกุม

การฝึกเทคนิคหมู่ทำการรบ

อาวุธปืนประเภทต่างๆ และการใช้อาวุธปืนภาคทฤษฎี

ถอด ประกอบ และทำความสะอาดอาวุธปืน

ฝึกการใช้อาวุธปืน ประกอบท่ายิงต่างๆ

ยิงปืน ภาคปฏิบัติ

ฝึกการบันทึกข้อมูลในแบบบันทึกข้อมูลการลาดตระเวน

ฝึกการใช้ฟังก์ชั่นที่สำคัญของ GPS  

ออกเดินป่า เพื่อฝึกการลาดตระเวนจริงในพื้นที่

เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนที่มีประสบการณ์คอยเป็นพี่เลี้ยงอย่างใกล้ชิด

รายงานผลการลาดตระเวนในที่ประชุม

โดยมี ดร.ธีรภัทร ประยูรสิทธิ รองอธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

ร่วมฟังรายงาน และสอบถามปัญหาในการลาดตระเวน

พิธีมอบเกียรติบัตร แก่ผู้ผ่านการฝึกอบรบ

โดย ดร.ธีรภัทร ประยูรสิทธิ รองอธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เป็นประธาน

ถ่ายรูปเป็นที่ระลึก

นายอภินันท์ จันทรังษี
รองผู้ว่าราชการจังหวัดประจวบคีรีขันธ์เป็นประธานเปิดงาน

หน่วยงานราชการและประชาชนในพื้นที่ ร่วมในโครงการ

กิจกรรมการร่วมกันปลูกต้นไม้

รองผู้ว่าราชการจังหวัดประจวบฯ นายอำเภอหัวหิน นายอำเภอสามร้อยยอด  ผู้อำนวยการสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ ที่ 3 ( สาขาเพชรบุรี )  นายก อบต.ห้วยสัตว์ใหญ่  และภาพรวม ระหว่างที่เดินเยี่ยมชม ตามซุ้มต่างๆ ของคณะรองผู้ว่าราชการฯ และนายสมชาย บำรุงทรัพย์ อำเภอหัวหิน … นายเอกธนา ลิ้มเสรี นายกองค์การบริหารส่วนตำบลห้วยสัตว์ใหญ่ และนายทองใบ เจริญดง ศูนย์ข้อมูลฯ ผู้ประสานงานโครงการอนุรักษ์ช้างป่าฯ ตัวแทนจากสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย พร้อมด้วยคณะทำงาน  ได้ร่วมกันหารือกับนายสมชาย บำรุงทรัพย์ นายอำเภอหัวหิน เพื่อติดตามเกี่ยวกับเรื่องงบประมาณ ที่องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยสัตว์ใหญ่ ได้เสนอขอรับการสนับสนุนไป เพื่อจะมาดำเนินการในโครงการป้องกันและบรรเทาปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างป่า ในบริเวณพื้นที่แนวเขตป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานและพื้นที่เกษตรกรรม หมู่ 1,4,5,9,11  ที่เสนอขอไปแล้วนั้น ..  นายอำเภอหัวหิน กล่าวว่า ทางอำเภอหัวหิน ได้รับเรื่องและ ได้ส่งไปให้ทางจังหวัดประจวบฯ ผู้ว่าราชการฯได้รับพิจารณาว่าจะช่วย แต่ยังไม่ได้ให้การสนับสนุนงบประมาณมา  จากนั้นนายเอกธนา ลิ้มเสรี จึงฝากเรียนให้นายอำเภอหัวหิน ช่วยดูและติดตามให้ นายอำเภอหัวหิน บอกว่าไม่ได้นิ่งนอนใจในเรื่องนี้ หลังจากที่ส่งรูปแบบโครงการต่อไปให้จังหวัดฯ ผู้ว่าราชการฯ ได้รับพิจารณาแล้ว คงไม่น่าห่วงอะไร เพราะผู้ว่าราชการฯ รับทราบในเรื่องนี้ดี และได้ลงมาดูพื้นที่ตำบลห้วยสัตว์ใหญ่ หาข้อมูลเกี่ยวสถานการณ์ช้างป่าออกมาบุกกินและทำลายพืชผลทางการเกษตรหลายครั้ง และได้สั่งการกำชับไว้ว่าให้ทุกๆหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ช่วยกันเฝ้าระวังช้างป่า และอย่าให้ทั้งคนและสัตว์ป่าอย่าได้รับอันตราย

และในเวลาต่อมาคณะทำงานหรือหน่วยงานผู้ที่เกี่ยวข้อง เข้าห้องร่วมประชุมหารือกัน    ณ.ห้องประชุมห้วยสัตว์ใหญ่ โดยมี นายอภินันท์ จันทรังษี รองผู้ราชการจังหวัดประจวบคีรีขันธ์  กล่าวว่า ตนเองมาวันนี้ได้รับมอบหมายจากผู้ว่าราชการจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ให้มาเป็นประธานในงานประชุม สัญจรในครั้งนี้ รู้สึกมีความยินดีเป็นอย่างยิ่ง ที่ได้มีโอกาสได้มาเยี่ยมประชาชนและหน่วยงานต่างๆ ที่ปฏิบัติงานในบริเวณพื้นที่นี้  เรื่องหลักๆ ก็จะมีในส่วนของภาคประชาชน หรือเกษตรกร ที่มีความเดือดร้อน เพื่อจะนำข้อมูลไปหาแนวทางแก้ไข ในระยะเวลา ต่อไปอีก…ในระหว่างการประชุม รองผู้ว่าฯ ได้มีข้อ สอบถามติดตามเกี่ยวกับเรื่องต่างๆในบริเวณพื้นที่ มีทั้งเรื่องใหม่ และเรื่องเดิม กับผู้นำชุมชุน ผู้ใหญ่ กำนัน องค์การบริหารส่วนตำบล และอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน  และสอบถามในหัวข้อ เกี่ยวกับสถานการณ์ปัญหาคนกับช้างป่า ออกมากินและทำลายพืชผลทางการเกษตร และแนวทางการดำเนินการแก้ไขปัญหา    และมีคำถามกับตัวแทนอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ในสถานะเจ้าของพื้นที่หรือผู้ดูแลรับผิดชอบเกี่ยวกับพื้นที่แหล่งน้ำแหล่งอาหารสัตว์ป่า และการสร้างเสริมแหล่งน้ำและพืชอาหารให้ช้าง เพื่อดึงดูดให้ช้างอยู่ในป่า เพื่อจะช่วยลดปัญหาช้างป่า หรือไม่ให้สัตว์ป่าออกมาบริเวณนอกพื้นที่ป่าอนุรักษ์นั้น ในบริเวณพื้นที่นี้  ว่าจะมีความเป็นไปได้แค่ไหน   หรือจะต้องทำอย่างไรบ้าง

นายสุริยนต์ โพธิบัณฑิตย์  ผู้ช่วยหัวหน้าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ในสถานะเป็นตัวแทนจากทางอุทยานฯ มาเข้าร่วมประชุมในครั้งนี้  ตอบคำถามและมีข้อเสนอแนะผ่านไปยังรองผู้ว่าราชการจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ว่า แนวทางการทำงานอนุรักษ์ช้างป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน และการจัดการปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างในบริเวณพื้นที่นั้น ทางอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานได้ดำเนินการต่อเนื่องมาโดยตลอด  ขณะเดียวกันก็กำลังหาข้อมูลสำรวจพื้นที่ที่มีความเหมาะสมในเบื้องต้น เพื่อจะหาจุดสร้างเสริมแหล่งน้ำและแหล่งพืชอาหารในพื้นที่ธรรมชาติให้กับสัตว์ป่า และจะต้องทำการทดลองศึกษาข้อมูลถึงคุณประโยชน์มากและส่งผลกระทบในพื้นที่ให้น้อยที่สุด  แล้วจะนำข้อมูลมาเสนอให้ทุกคนหรือทุกภาคส่วนที่เกี่ยวในเรื่องนี้ได้มีความเข้าใจตรงกัน ต่อไป
ทางด้านนายเอกธนา ลิ้มเสรี นายกองค์การบริหารส่วนตำบลห้วยสัตว์ใหญ่  ในสถานะเจ้าของพื้นที่ที่มีเกษตรกรได้รับความเดือดร้อน ในหลายหมู่บ้าน  กล่าวว่าตนได้เขียนส่งโครงการป้องกันและบรรเทาปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างป่า   ไปที่อำเภอหัวหิน และจังหวัดประจวบฯ   แล้วในช่วงเวลาที่ผ่านมา

สรุปย่อ เกี่ยวกับเรื่อง ปัญหา คนกับช้างป่า ….   นายอภินันท์ จันทรังษี  รองผู้ว่าราชการจังหวัดประจวบคีรีขันธ์  ได้มอบหมายให้องค์บริหารส่วนตำบลห้วยสัตว์ใหญ่ ประสานความร่วมมือ กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อร่วมประชุมติดตามความก้าวหน้า และหาแนวทางแก้ไขปัญหา จากนั้นจะสรุปรายงานส่งให้จังหวัดประจวบฯ    ส่วนทางจังหวัดประจวบฯ นั้น ยินดีจะหาทางสนับสนุน แล้วตนนำจะเรื่องนี้ไปรายงานให้ผู้ว่าราชการจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ได้รับทราบต่อไป การประชุมหารือ แลกเปลี่ยน เกี่ยวกับเรื่องปัญหาระหว่างคนกับช้างป่า เป็นไปอย่างต่อเนื่อง  และปิดการประชุมถึงเที่ยงวันของวันกันเดียวกัน

ขอขอบคุณ
องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยสัตว์ใหญ่  อำเภอหัวหิน  จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า(WCS) ประเทศไทย
ชุมชนและหน่วยต่างๆ ที่มาร่วมงานทุกท่าน

รายงานโดย

ทองใบ เจริญดง และทีมทำงานโครงการอนุรักษ์ช้างป่าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานและการจัดการปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างในพื้นที่

โดยมีเป้าหมายในการสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์ธรรมชาติและพื้นที่ป่าให้แก่บุคคลทั่วไป โดยการใช้สัตว์ป่าเป็นสื่อนำ และส่งเสริมบทบาทของอาสาสมัครพิทักษ์สัตว์ป่า ในการช่วยสอดส่องดูแลการกระทำผิดกฏหมายด้านสัตว์ป่า ตลอดจนสามารถถ่ายทอดเจตนารมย์ไปยังบุคคลใกล้ชิด เพื่อให้อาสาสมัครพิทักษ์สัตว์ป่ามีเครือข่ายที่กว้างขวาง เข้มแข็ง และมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น เพื่อการดำรงอยู่อย่างยั่งยืนของสัตว์ป่าในอนาคต

กล่าวต้อนรับคณะผู้เข้าร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการ และชี้แจงวัตถุประสงค์ของโครงการ พร้อมทั้งอธิบายงานการปฏิบัติงานของหน่วยป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมด้านสัตว์ป่า โดยเจ้าหน้าที่ WCS



การปฏิบัติงานลาดตะเวนในผืนป่าตะวันตก โดย หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก



การใช้เครือข่ายอินเตอร์เน็ต เพื่อรองรับระบบฐานข้อมูลและการสื่อสาร โดยเจ้าหน้าที่จาก WCS

ร่วมแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับโครงการอาสาสมัครพิทักษ์สัตว์ป่า

ฝึกปฏิบัติ การแจ้งข่าวและการใช้เครือข่ายอินเตอร์เน็ตเพื่อเฝ้าระวังและพิทักษ์สัตว์ป่า โดยเจ้าหน้าที่ WCS

ขอขอบคุณ :

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก

โรงเรียนอุดมสิทธิศึกษา อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี

รายงานโดย : รัชนี โชคเจริญ : สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย

ภาพประกอบ : จุฑามาศ ทีฟอง, มนัส อินชุม/สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย

กลุ่มเป้าหมายในการประชุมเชิงปฏิบัติการในครั้งนี้คือ เจ้าหน้าที่จากเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันออก มูลนิธิสืบนาคะเสถียร พื้นที่อุ้มผาง ชมรมท่องเที่ยวและอนุรักษ์อำเภออุ้มผาง เครือข่ายเยาวชนอำเภออุ้มผาง และหน่วยงานราชการจากอำเภออุ้มผาง เป็นกลุ่มคนซึ่งอาศัยอยู่ใกล้ๆ พื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง มีโอกาสพบเห็นการกระทำผิดกฎหมายด้านสัตว์ป่าในท้องถิ่นของตน และมีความสำคัญในชุมชน จึงควรได้รับรู้ข้อมูล และสร้างการมีส่วนร่วมในการดูแล ป้องกันการค้าสัตว์ป่า และเผยแพร่ในระดับท้องถิ่น เพื่อสามารถให้ข้อมูลที่ช่วยให้เจ้าหน้าที่สามารถบังคับใช้กฎหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ จำนวนทั้งหมด 22 คน

กล่าวต้อนรับคณะผู้เข้าร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการ และชี้แจงวัตถุประสงค์ของโครงการ พร้อมทั้งอธิบายงานการปฏิบัติงานของหน่วยป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมด้านสัตว์ป่า โดยเจ้าหน้าที่ WCS

การปฏิบัติงานลาดตะเวนในผืนป่าตะวันตก โดยเจ้าหน้าที่จากเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันออก

การใช้เครือข่ายอินเตอร์เน็ต เพื่อรองรับระบบฐานข้อมูลและการสื่อสาร โดยเจ้าหน้าที่จาก WCS

ร่วมแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับโครงการอาสาสมัครพิทักษ์สัตว์ป่า












ฝึกปฏิบัติ การแจ้งข่าวและการใช้เครือข่ายอินเตอร์เน็ตเพื่อเฝ้าระวังและพิทักษ์สัตว์ป่า โดยเจ้าหน้าที่ WCS

ขอขอบคุณ :

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันออก

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง

รายงานโดย : รัชนี โชคเจริญ : สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย

ภาพประกอบ : จุฑามาศ ทีฟอง, มนัส อินชุม/สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย

ดำเนินการประชุมเชิงปฏิบัติการการสร้างเครือข่ายอาสาสมัครพิทักษ์สัตว์ป่า โดยกลุ่มเป้าหมายในการประชุมเชิงปฏิบัติการในครั้งนี้คือ เจ้าหน้าที่ อสม. อำเภอลานสัก เป็นกลุ่มคนซึ่งอาศัยอยู่ใกล้ๆ พื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง มีโอกาสพบเห็นการกระทำผิดกฎหมายด้านสัตว์ป่าในท้องถิ่นของตน และมีความสำคัญในชุมชน จึงควรได้รับรู้ข้อมูล และสร้างการมีส่วนร่วมในการดูแล ป้องกันการค้าสัตว์ป่า และเผยแพร่ในระดับท้องถิ่น เพื่อสามารถให้ข้อมูลที่ช่วยให้เจ้าหน้าที่สามารถบังคับใช้กฎหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ จำนวนทั้งหมด 30 คน

กล่าวเปิดการฝึกอบรมโดยหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง นายอุทัย ชาญสุข กล่าวแนะนำสถานที่ ที่มาและวัตถุประสงค์ของโครงการการสร้างเครือข่ายอาสาสมัครพิทักษ์สัตว์ป่าในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง พร้อมทั้งแจงรายละเอียดหลักสูตรการประชุมเชิงปฏิบัติการในครั้งนี้ด้วย

ผู้เข้าร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการการสร้างเครือข่ายในครั้งนี้ คือ เจ้าหน้าที่  อสม.ในพื้นที่อำเภอลานสัก จำนวน 2 ตำบล ซึ่งเป็นชุมชนที่อยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงกับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ได้แก่ ตำบลป่าอ้อ และตำบลระบำ จำนวน 30 คน เพื่อให้กลุ่มบุคคลเหล่านี้ได้รับรู้ข้อมูล และสร้างการมีส่วนร่วมในการดูแล ป้องกันการค้าสัตว์ป่าในระดับท้องถิ่น










เดินทางสู่สถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ ฟังบรรยาย “งานวิจัยสัตว์ป่าเพื่อการจัดการพื้นที่อนุรักษ์”  โดยหัวหน้าสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ

“ระบบการลาดตระเวน และปัญหาการล่าสัตว์ป่า ภายในพื้นที่เขตฯห้วยขาแข้ง”  โดยผู้อำนวยการส่วนอนุรักษ์สัตว์ป่า สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 12




“บทบาทของหน่วยปฏิบัติการด้านสัตว์ป่า กับการป้องกันและปราบปราม การลักลอบค้าสัตว์ป่า และการเก็บข้อมูลร้านอาหาร” โดยหัวหน้าศูนย์ปฏิบัติการด้านสัตว์ป่า สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ ที่ 12

ระดมความคิดกลุ่มย่อย “การสร้างเครือข่ายอาสาสมัครพิทักษ์สัตว์ป่า และการสร้างการมีส่วนร่วมเพื่อการป้องกันการลักลอบค้าสัตว์ป่า”

ขอขอบคุณ :

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง

สาธารณสุขอำเภอลานสัก จังหวัดอุทัยธานี

กลุ่มกิจกรรมธรรมชาติ

รายงานโดย : รัชนี โชคเจริญ : สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย

ภาพประกอบ : รัชนี โชคเจริญ, พรกมล จรบุรมย์ /สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS) ประเทศไทย